Naleving Code: concreet plan van aanpak maakt verbeteringen haalbaar

Pensioenfondsen leven in grote lijnen de Code Pensioenfondsen na. Op enkele onderdelen doen ze het beter dan een jaar geleden. Zoals bij het afleggen van verantwoording over beleid. Maar op andere belangrijke onderdelen passen ze de Code niet of nog niet voldoende toe. Zoals bij het thema diversiteit. En ze geven daarover in te veel gevallen onvoldoende uitleg. Dat blijkt uit het tweede nalevingsrapport van de Monitoringcommissie. Dat is gebaseerd op een representatieve enquête onder pensioenfondsen en op rondetafelgesprekken met pensioenfondsen. De commissie noemt bij alle vijf onderzochte thema’s goede praktijkvoorbeelden. Dat helpt volgens de commissie om verdere verbeteringen door te voeren. En zo het vertrouwen in de sector te vergroten.

Thema Diversiteit: actieve aanpak nodig
De diversiteitsnormen kennen nog steeds een lage toepassing. Bij 55% van de fondsen zit ten minste één vrouw in het bestuur en in het verantwoordingsorgaan of belanghebbendenorgaan. Dat is wel een verbetering ten opzichte van de 33% in 2014. Maar nog steeds zit bij slechts 33% van de fondsen ten minste één persoon onder de 40 jaar in de organen van het fonds. Fondsen motiveren de afwijking van de norm in 43% respectievelijk 65%. Een beperkt deel van de fondsen die deze normen niet toepassen, werkt met een plan met concrete stappen en termijnen aan meer diversiteit.

De commissie stelt vast dat het belang van diversiteit breed gedragen wordt in de sector. En dat diversiteit creativiteit en vernieuwing stimuleert en tunnelvisie voorkomt. Pensioenfondsen en de commissie signaleren een spanningsveld tussen geschiktheid en complementariteit, diversiteit en representativiteit. De commissie meent dat een actieve, planmatige en gedragen aanpak van alle betrokken partijen tot adequate invulling van diversiteit kan leiden.

Tweede Kamer wil snel resultaat zien
De Tweede Kamer roept de regering op om de pensioensector aan te spreken op het voldoen aan de diversiteitsnormen uit de Code. Dat staat in de motie van Van Weyenberg (D66) die de Kamer op 24 januari aannam. Staatssecretaris Klijnsma informeert de Kamer voor 1 mei 2017 over de uitkomsten van het overleg met de pensioensector.

De Kamer verlangt dat alle pensioenfondsen eind 2017 aan beide normen uit de Code voldoen. De lat ligt hoog. Wij vinden het goed om pensioenfondsen uit te dagen werk te maken van diversiteit. Dat doet ook de commissie. Maar ondanks alle inspanningen lukt het soms niet om geschikte kandidaten te vinden die vrouw en/of jonger dan 40 jaar zijn. In dat geval mag het fonds volgens de Code in het bestuursverslag uitleggen waarom deze normen niet worden nageleefd.

Thema Intern toezicht: toetsen naleving stimuleert goed bestuur
In het eerste nalevingsrapport stond de aanbeveling dat het intern toezicht zijn rol bij de naleving van de Code nader invult. Fondsen namen deze aanbeveling ter harte. Bij bijna de helft van de fondsen toetst het intern toezicht de naleving van de Code. Bij andere fondsen doet het bestuur of het bestuursbureau dit. Zij rapporteren daarover aan het intern toezicht. De commissie is hierover tevreden. De Code helpt bij het concreet maken van goed bestuur. Wij merken op dat over 2015 niet is nagegaan in hoeverre het intern toezicht ook in het bestuursverslag over zijn bevindingen rapporteert.

Thema Interne cultuur: regelingen zijn niet genoeg
De meeste fondsen hebben een klachten-, geschillen- en klokkenluidersregeling. Deze regelingen weerspiegelen volgens de commissie een gezonde bedrijfscultuur. Maar pensioenfondsen vinden dat een gezonde bedrijfscultuur op andere wijze moet worden nagestreefd. Cultuur is immers breder dan alleen regelingen. De commissie gaat daarom vanaf 2017 nadenken over waarden, normen en gedragskenmerken die tot een gezonde bedrijfscultuur leiden.

Thema Missie, visie en strategie: stapje vooruit, maar het kan beter
Evenals vorig jaar stelt bijna 90% van de fondsen een missie, visie en strategie op. En veel meer fondsen dan vorig jaar rapporteren daarover in het bestuursverslag (77% versus 68%). Bijna een kwart van de fondsen geeft niet aan of gestelde doelen zijn bereikt. Hier is ruimte voor verbetering. Positief is dat pensioenfondsen de belanghebbenden centraal stellen. Fondsen doen er volgens de commissie goed aan in het bestuursverslag maximaal transparant te zijn over hun missie, visie en strategie. Verantwoording afleggen aan de hand hiervan, draagt immers bij aan vertrouwen dat belanghebbenden in pensioenfondsen moeten kunnen stellen.

Thema Verantwoording afleggen: dat moet eerlijk en oprecht
Vrijwel alle fondsen leggen verantwoording af over het beleid. In 2014 gold dat slechts voor 56% van de fondsen. Maar sommige zaken zijn lastig te verantwoorden. Zoals de risico’s op de korte en de langere termijn in relatie tot de ambitie van de pensioenregeling. En de afweging van verschillende belangen. De commissie vindt het belangrijk dat fondsen de missie, visie en doelen vertalen in zo concreet mogelijke korte- en langetermijndoelstellingen. En dat fondsen rapporteren over de mate waarin ze die doelen halen. Slechts 83% van de fondsen evalueert het functioneren van het bestuur. Maar liefst 12% past deze norm niet toe en legt dat ook niet uit. Rapporteren over functioneren van het bestuur is moeilijk. De evaluatie kan immers persoonlijke elementen bevatten. Maar de commissie vindt het belangrijk dat belanghebbenden kunnen vaststellen dat het bestuur de evaluatie gewetensvol uitvoert. Een eerlijke en oprechte verantwoording draagt bij aan vertrouwen.

Nieuwe Code?
De Monitoringcommissie verwacht dat de mate van toepassing van de Code zich ontwikkelt richting de 100%. En dat het uitleggen van afwijkingen uitzondering wordt. De commissie wil aanbevelingen doen over aanpassingen van de Code Pensioenfondsen. De commissie wil de komende tijd een vorm van consultatie organiseren. Dit om te zien of de gedachten van de commissie over herziening van de Code inderdaad leiden tot een bruikbare, vereenvoudigde en actuele Code.

Leo Blom, juridisch beleidsadviseur