Vooruitblik: Verkiezingen bepalen waar accent komt. Collectief of individueel

De AOW-leeftijd gaat verder omhoog en de pensioenrichtleeftijd ook. Dat staat al vast. Maar we denken dat Nederlanders straks kunnen kiezen om het ingaan van de AOW te vervroegen of uit te stellen. En ook kunnen kiezen voor een bedrag ineens bij pensionering. Om vrij te besteden. Aan je woning, aan zorg of aan iets anders. We verwachten ook dat mensen achter de computer steeds meer inzicht krijgen in hun pensioen. Op 15 maart 2017 zijn er Tweede Kamer verkiezingen. Politieke partijen kiezen in hun verkiezingsprogramma’s voor een collectief of individueel pensioen. De verkiezingsuitslag bepaalt waar het accent straks ligt. We verwachten in ieder geval meer flexibiliteit en keuzevrijheid.

Risico’s delen of individueel dragen
Het huidige pensioencontract is niet toekomstbestendig. Het huidige kabinet wil in 2020 overstappen naar een nieuw pensioenstelsel. Dan zijn nieuwe pensioencontracten mogelijk. Het kabinet wil dan ook afstappen van de doorsneesystematiek. De afgelopen jaren deed de SER daarom voorstellen voor een nieuw pensioencontract. Aan allebei de SER-voorstellen met het meeste draagvlak zitten nadelen. Daarom werkt de SER aan verbetering van beide voorstellen. Maar hoe de huidige plannen verder opgepakt worden, hangt af van het nieuwe kabinet. VVD en D66 kiezen voor individueel: individuele potjes en een vrije keuze voor het pensioenfonds of verzekeraar. Het is duidelijker wat van jou is en waar je allemaal wel en niet voor betaalt. PvdA en CDA willen een meer collectieve opzet. Werkgevers en werknemers bepalen samen de pensioenregeling en risico’s worden gedeeld tussen generaties. Minder helder, maar het Centraal Planbureau verwacht wel een hogere pensioenuitkering aan het einde van de rit. GroenLinks zoekt de solidariteit in een grote(re) rol voor de collectieve AOW, met daarbij voor het aanvullend pensioen individuele potjes. Partijen zijn het eens dat de pensioenpositie van ZZP’ers beter moet. Ze zijn het niet eens of dat verplicht of vrijwillig moet. Hoe verlopen de verkiezingen? En wie komen er in het kabinet? Dat bepaalt waar het accent straks ligt.

Pensioen inzetten voor eigen huis, zorg of iets anders
Mensen willen dat hun pensioen aansluit bij hun persoonlijke situatie. Veel is al mogelijk. Zoals deeltijdpensioen of een hoog-laag constructie. Enkele politieke partijen willen het mogelijk maken om pensioenpremie in te zetten voor de aflossing van de hypotheek. Daardoor daalt de pensioenuitkering wel relatief sterk. Meer partijen steunen het idee om mensen de mogelijkheid te bieden bij pensionering een bedrag ineens uit te laten keren. De effecten ervan op het pensioen zijn duidelijk. Maar het geeft ook vrijheid, bijvoorbeeld om de hypotheek af te lossen. Of om geld in te zetten voor zorg of iets anders. Mensen kunnen bij pensionering goed inschatten of de maandelijkse uitkering die overblijft genoeg is om van te leven.

Automatisch afstemmen beleggingen en robo advisering
Bij persoonlijke pensioenrekeningen kunnen pensioenfondsen en verzekeraars kunnen hun beleggingsbeleid automatisch meer afstemmen op de kenmerken van de individuele deelnemer. En deelnemers kunnen ook zelf achter de computer inzicht krijgen in de effecten van pensioenkeuzes. Dat is een vorm van robo advisering. Mooie ontwikkelingen.

AOW-leeftijd omhoog, wel flexibele ingangsdatum
De AOW-leeftijd gaat verder omhoog naar 67 jaar en 3 maanden in 2022. De pensioenrichtleeftijd gaat naar 68 jaar in 2018. Er is veel politieke steun om de ingangsdatum van de AOW flexibeler te maken. VVD wil dat alleen uitstellen kan, maar andere partijen willen dat de AOW ook vroeger in kan gaan. Dat betekent wel een lagere AOW. Een flexibele AOW is op langere termijn kostenneutraal. Maar op korte termijn moet het kabinet de lasten van de vervroeging in de begroting opnemen. Nu er economisch meer ruimte lijkt te zijn, gaat dat misschien lukken. De discussie over mensen in zware beroepen met een lage levensverwachting speelt op de achtergrond.

Toch nu al vernieuwingen en verbeteringen
Er zijn ook andere vernieuwende stappen gezet. Vanaf september 2016 zijn er contracten mogelijk waarbij deelnemers aan een premieregeling kunnen doorbeleggen na de pensioendatum. Een nieuw pensioencontract dat veel voordeel heeft voor premieovereenkomsten. En er is het algemeen pensioenfonds bijgekomen. Dat maakt schaalvergroting voor ondernemingspensioenfondsen, beroepspensioenfondsen en individuele werkgevers mogelijk. Een echte verbetering waar veel vraag naar was. Staatssecretaris Klijnsma werkt momenteel aan een wetsvoorstel waarmee verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen kunnen fuseren met tijdelijk gescheiden vermogens. De bedoeling is dat deze mogelijkheid er per 2018 komt.

Waarschijnlijk geen soepeler FTK
Het financieel toetsingskader voor pensioenfondsen wordt in 2017 geëvalueerd. De financiële positie van pensioenfondsen leidde in 2016 tot discussie in de Tweede Kamer. Er was een tweedeling. Enerzijds zijn er partijen die de regels niet willen aanpassen. Anderzijds zijn er partijen die vinden dat we ons met de huidige lage marktrente kunstmatig arm rekenen. Zij willen de rekenregels versoepelen. We verwachten niet dat de evaluatie van het FTK tot soepeler financiële regels leidt.

Evaluatie wet versterking bestuur pensioenfondsen
Ook de Wet versterking bestuur pensioenfondsen wordt in 2017 geëvalueerd. In 2016 werd al duidelijk dat er 3 beroepspensioenfondsen zijn zonder gepensioneerden in het bestuur. Deze fondsen gaan kijken of het hen alsnog lukt om gepensioneerden voor in het bestuur te vinden. De planning is dat de Tweede Kamer hier medio 2017 over wordt geïnformeerd. Het verantwoordingsorgaan bij beroepspensioenfondsen heeft niet dezelfde advies- en beroepsrechten als het verantwoordingsorgaan bij andere pensioenfondsen. Klijnsma is van plan dit te repareren, onduidelijk is of zij dat nog zelf gaat oppakken of dat het bij een nieuw kabinet ligt. Gaat de evaluatie leiden tot meer beroepsbesturen? Heel grote ondernemingspensioenfondsen (opf-en) moeten per 1 juli 2017 een raad van toezicht instellen. Het gaat om opf-en met een beheerd vermogen van € 1 miljard of meer die nu voor het intern toezicht gebruik maken van een visitatiecommissie.

Uitslag verkiezingen van grote invloed
We verwachten veel invloed van de verkiezingen op pensioen. Krijgen we een pensioen dat meer individueel afgescheiden is? Of houden we meer van het huidige meer collectieve stelsel vast? Het is goed als Nederlanders hun pensioen op hun individuele situatie kunnen afstemmen. Daar lijken extra mogelijkheden voor te komen. We zijn er al langer voorstander van om AOW en aanvullend pensioen beter op elkaar aan te kunnen laten sluiten. En dat flexibiliteit ook bij de AOW een bijdrage kan leveren aan keuzevrijheid.

Lieke Haijemaije, beleidsadviseur