Verkiezingen: keuzes op pensioengebied

Het huidige kabinet wil het pensioenstelsel hervormen. Maar definitieve keuzes zijn nog niet gemaakt. Dus het is aan een volgend kabinet om knopen door te hakken. Wij zien in de verkiezingsprogramma’s op pensioengebied 4 thema’s. Ten eerste: Regelen we pensioen collectief of individueel? Ten tweede: Is pensioen een pot met geld of een inkomen voor de oude dag. Ten derde: hoeveel fiscale ruimte krijgt pensioen? En tot slot: Hoe regelen we de AOW? We bekijken of er ondanks de versplintering van het politieke landschap compromissen op pensioengebied te sluiten zijn.

Collectief of individueel
D66 en ChristenUnie willen dat straks iedereen een eigen –individueel- pensioenpotje krijgt. Daarbij bepaal je bovendien zelf waar dat potje met pensioengeld staat. Dat idee zet veel op zijn kop. Want er zijn nu veel verschillende pensioenregelingen. Zijn er in de praktijk wel genoeg aanbieders die jouw regeling uitvoeren? Daarom zijn GroenLinks, VVD, CDA en SGP wel voorstander van een individueel pensioenpotje. Maar ze laten de organisatie van de uitvoering, net als nu, wel aan sociale partners over. De PvdA kiest voor een pensioen in een collectief, maar met een lagere zekerheidsmaat. Een collectief geeft welvaartswinst. Maar het leidt ook tot discussies tussen groepen over de verdeling van de pot. Er lijkt draagvlak voor individuele pensioenpotjes. Maar wellicht gaan een aantal partijen daar niet zomaar mee akkoord. Want bijvoorbeeld PVV spreekt zich hierover niet uit. En SP en GroenLinks zoeken het collectieve element (ook) in een hogere AOW-uitkering. Kan er voldoende geld vrijgemaakt worden om de AOW-uitkering te verhogen? En als dat niet kan, welk effect heeft dat dan voor hun keuzes voor aanvullend pensioen?

Pot met geld: premiepauze of bedrag ineens
Er zit veel geld in de pensioenpotten. D66 en SGP vinden het een goed idee dat mensen ervoor kunnen kiezen om een aantal jaren geen pensioenpremie te betalen. Dat geld kun je in plaats daarvan dan bijvoorbeeld gebruiken voor je huis. Voor dit idee is geen groot draagvlak. Het heeft namelijk als nadeel dat je een relatief groot deel van je pensioen verliest. Meer draagvlak is er voor het idee om aan het begin van je pensionering een bedrag ineens uitgekeerd te kunnen krijgen. Dat bedrag ineens kun je vrij besteden aan je huis, aan een vakantie, aan zorg of wat je maar wilt. Daarna krijg je levenslang een lagere uitkering. Wij denken dat de kans groot is dat een bedrag ineens bij pensionering mogelijk wordt. Dat bedrag is waarschijnlijk aan een maximum gebonden. Zo blijft er ook geld over voor een levenslange uitkering.

Ruimte voor pensioen, oog voor zelfstandigen en armoede bij ouderen
De salarisgrens tot waar je fiscaal voordelig pensioen kunt opbouwen, is ruim 100.000 euro. SP, GroenLinks, ChristenUnie en SGP willen deze grens verlagen. De overheid krijgt daardoor meer belasting binnen. Het gevolg is ook dat pensioenen in de toekomst lager worden. De PvdA en D66 willen een grens stellen tot waar mensen verplicht zijn om pensioen op te bouwen. Daarboven is pensioenopbouw vrijwillig tot de grens om fiscaalvrij pensioen op te bouwen.

De PvdA vindt het ook een goed idee om de verplichting om pensioen op te bouwen uit te breiden tot zelfstandigen. Het CDA vindt pensioen voor zelfstandigen ook heel belangrijk. Het CDA kiest niet voor een verplichting, maar maakt het belastingvoordeel voor zelfstandigen afhankelijk van de vraag of iemand pensioen opbouwt. In Nederland zijn er steeds meer zelfstandigen. Een min of meer verplichte pensioenopbouw voor zelfstandigen zorgt voor minder armoede in de toekomst.

Het CBS liet weten dat de huidige 65-plussers gemiddeld een hoger reëel inkomen hebben dan de 65-plussers van twintig jaar geleden. Maar de huidige gepensioneerden werden wel geconfronteerd met het uitblijven van een inflatiecorrectie op hun pensioen. Soms hebben ze zelfs een korting op hun pensioen te verwerken gekregen. Vrijwel alle partijen hebben oog voor ouderen met een laag inkomen. Ze komen hen tegemoet. Voor deze groep verwachten we daarom een plusje in de koopkracht.

Vergrijzing en zware beroepen: mogelijk meer flexibiliteit in AOW
We betalen elk jaar met zijn allen de AOW-uitkeringen van de huidige gepensioneerden. Nederlanders leven langer en er komen minder jongeren bij. Nederland vergrijst. Om de kosten in de hand te houden gaat de AOW-leeftijd omhoog. Die langere levensverwachting gaat bovendien meestal gepaard met langer vitaal zijn en langer door kunnen en willen werken. Als de levensverwachting verder stijgt, dan stijgt de AOW-leeftijd ook. Dat is wettelijk al bepaald. PVV, 50Plus, Denk, Partij voor de Dieren en de SP willen juist dat de AOW-leeftijd omlaag gaat. Maar dat terugdraaien van de AOW-leeftijd kost veel geld. Het is daarom de vraag of dit te realiseren is.

De discussie over zware beroepen speelt op de achtergrond. Is een steeds hogere AOW-leeftijd wel voor iedereen haalbaar? Wij verwachten daarom dat een flexibele AOW een kans maakt. Ondanks dat een wetsvoorstel voor een flexibele AOW het begin 2017 niet haalde. Maar D66, PvdA, SP, PvdD zijn er voorstander van. En VVD wil wel uitstel naar een hogere AOW-leeftijd mogelijk maken. Dus als die partijen goed scoren bij de verkiezingen, komt een flexibele AOW er wellicht toch. Nu is het werknemerspensioen veel flexibeler dan de AOW. Vervroegen, uitstellen en deeltijd pensioen zijn in veel regelingen al mogelijk. Met een flexibele AOW sluiten beide inkomensbronnen na pensionering beter op elkaar aan.

Kortom: we verwachten aanpassingen, de vraag is hoeveel
We verwachten na de verkiezingen meer flexibiliteit. Mogelijk komt er namelijk een flexibele ingangsdatum voor de AOW. En voor een bedrag ineens bij pensionering om vrij te besteden is veel steun. Ook bijna alle partijen hebben oog voor de positie van gepensioneerden met een laag inkomen. Wordt het nieuwe pensioenstelsel meer collectief of meer individueel? Deze vraag is wel voor een groot deel afhankelijk van de verkiezingsuitslag en de daarop volgende kabinetsonderhandelingen.

Lieke Haijemaije, beleidsadviseur