Verkiezingsuitslag: Op weg naar individuele pensioenpotjes

De Tweede Kamer verkiezingen zijn achter de rug. Veranderingen in het pensioenstelsel hangen nu af van de onderhandelingen over een nieuw kabinet. De uitslag en de verkiezingsprogramma’s geven al wel enige richting. Er lijkt een meerderheid te zijn voor een nieuw pensioenstelsel met een meer individuele opzet. We zien geen meerderheid om de AOW-leeftijd te verlagen of flexibeler te maken. En voor het afschaffen van de doorsneesystematiek is mogelijk onvoldoende draagvlak. Er is wel veel steun voor een belastingverlaging voor ouderen. Bij de formatie van een nieuw kabinet kunnen natuurlijk nieuwe akkoorden gesloten worden, ook op pensioengebied.

Individueel pensioenpotje met rol sociale partners
Er is bij VVD, D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP steun voor de overstap naar een individueel pensioenpotje. CDA spreekt zich wat minder concreet uit, en heeft het over een persoonlijk pensioen. Deze partijen hebben samen een ruime meerderheid in de nieuwe Tweede Kamer. En in de bestaande Eerste Kamer. We verwachten wel dat de organisatie van de uitvoering van pensioen, bij sociale partners blijft. Voor een vrije keuze van uitvoerder is namelijk geen meerderheid. Een individueel pensioenpotje geeft meer transparantie. Het is dan gemakkelijker om flexibiliteit te bieden. Toch blijft pensioen iets anders dan een persoonlijke bankrekening. Je deelt namelijk nog steeds risico’s in een collectief. En ook gezamenlijk beleggen levert winst op. Collectief beleggen is dan ook iets dat veel partijen graag willen.

Doorsneesystematiek blijft wellicht
Er is net geen meerderheid voor het afschaffen van de doorsneesystematiek. D66, VVD, ChristenUnie en SGP zijn voorstander van afschaffing van de doorsneesystematiek. Maar er zijn nog ongeveer 16 zetels extra nodig om daarvoor een meerderheid te krijgen. Onder andere CDA en PvdA zijn in hun programma’s geen voorstander. Opvallend, want het inmiddels demissionaire kabinet was vast van plan om over te stappen naar een systeem met gelijkblijvende premie en degressieve opbouw. Maar een nadeel van degressieve opbouw is, dat het juridisch niet past bij een uitkeringsovereenkomst. Het obstakel is dat degressieve opbouw een leeftijdsonderscheid vormt zonder objectieve rechtvaardiging. Want er zijn alternatieven. Namelijk een progressieve premie of overstappen op een premieovereenkomst. Het nadeel van een progressieve premie is wel dat oudere werknemers duurder worden. Daardoor is dat in de praktijk een minder aantrekkelijk alternatief.

Geen meerderheid voor bedrag ineens bij pensionering
Het idee dat je aan het begin van je pensionering een groter bedrag in één keer kunt ontvangen, haalt het vermoedelijk toch niet. Want daar lijkt geen meerderheid voor te vinden. Dat bedrag zou je vrij kunnen besteden. Aan je huis, aan een vakantie, aan zorg of wat je maar wilt. Daarna krijg je levenslang een lagere uitkering. Wat het vrijwel zeker niet gaat halen is het idee van onder andere D66 om een premievakantie toe te staan. Dus om bijvoorbeeld 5 jaar geen premie te betalen tijdens de opbouw van je pensioen. Maar D66 is wel fervent voorstander van meer flexibiliteit. Wellicht voelt D66 er daarom voor om, in plaats van een premievakantie, het idee van een bedrag ineens op pensioendatum te steunen. In dat geval is er toch een meerderheid voor een bedrag ineens. Op pensioendatum kun je goed overzien wat je maandelijkse uitgaven zijn. Het is verder voor pensioenfondsen ook prima uit te voeren. Wat ons betreft daarom een prima optie.

Geen meerderheid veranderingen AOW
Iets versoepelen aan de AOW is heel moeilijk, dat kost namelijk geld. PVV, 50-Plus, Denk, Partij voor de Dieren en de SP willen dat de AOW-leeftijd weer omlaag gaat naar 65 jaar. Maar zij haalden samen niet genoeg zetels om een meerderheid te vormen. Er is ook onvoldoende steun voor het verhogen van de AOW-uitkering. Zelfs voor een flexibele AOW-leeftijd met de mogelijkheid om de AOW eerder in te laten gaan, is geen meerderheid. Maar omdat VVD wel uitstel van de ingangsdatum van de AOW mogelijk wil maken, komt de mogelijkheid om uit te stellen er misschien wel.

Via belasting verbetering koopkracht ouderen
Bijna de gehele Tweede Kamer heeft er wel oog voor dat veel gepensioneerden de afgelopen jaren geen inflatiecorrectie van hun pensioen gehad hebben. 50-Plus diende een initiatiefwetsvoorstel in om tijdelijk een bodem van 2% in de rekenrente te leggen. Voor deze oplossing was tot nu toe geen steun. Maar er is wel brede steun voor het tegemoet komen van ouderen met een laag inkomen via de belastingen. Daar is wel draagvlak voor, omdat een belastingverlaging ook meer algemeen ingezet kan worden. Dan is er mogelijk niet alleen voor gepensioneerden een voordeel.

Individuele pensioenpotjes
Helder is dat nog veel afhankelijk is van de kabinetsonderhandelingen. Mogelijk komt er door een akkoord toch meer flexibiliteit in de AOW-leeftijd. Of de mogelijkheid om een groter bedrag in één keer op te nemen bij pensionering. Spannend is ook nog wat er met de doorsneesystematiek gebeurt. Het nu demissionaire kabinet zette daar vol op in. Opvallend daarom is dat nu niet zeker is of dit wel doorgaat. Wat wel duidelijk is, is dat het pensioenstelsel een meer individuele kant op gaat.

Lieke Haijemaije, beleidsadviseur