Waarschuwingstekst uitsmeren bij variabele uitkering onevenwichtig

Een variabele uitkering gaat omhoog of omlaag als het financieel mee- of tegenzit. Het pensioenfonds kan die effecten uitsmeren over een langere periode. De Tweede Kamer vindt de risico’s daarvan voor ouderen te groot. Daarom stelt Klijnsma een verplichte waarschuwingstekst voor. Maar wij vinden dat die tekst geen goed totaalbeeld geeft.

Uitkering stabieler door langere spreiding
Het pensioenfonds kan financiële mee- en tegenvallers bij een variabele uitkering uitsmeren over een maximale periode van 10 jaar. Dat regelt de Verzamelwet pensioenen 2017. In de huidige wet is het 5 jaar. Een langere spreidingstermijn biedt de deelnemers meer ruimte om tegenvallende financiële resultaten in de tijd te spreiden. Dat maakt de pensioenen in de tijd gezien stabieler.

Kamer vreest keerzijde voor ouderen
Maar door een langere spreidingstermijn schuift een groter deel van financiële mee- en tegenvallers door naar de toekomst. Dat maakt het pensioen op hogere leeftijd onzekerder. De Tweede Kamer is bang dat een pensioenuitkering aan het eind van het leven in een keer heel hard stijgt of daalt. Volgens de regering kan bij (aanhoudende) tegenvallende beleggingsresultaten het pensioenkapitaal te snel worden opgesoupeerd. In die situatie gaat dat dus ten koste van het pensioen op hoge leeftijd. Een pensioenfonds kan kiezen voor een passende spreidingsperiode. Dat kan dus ook langer dan 5 jaar zijn. In dat geval moet het fonds de deelnemer informeren over de gevolgen en risico’s. Op verzoek van CDA en VVD ligt dat nu in de wet vast. Dat vinden wij op zich terecht. Maar deze bepaling voegt niets toe. Het pensioenfonds moet namelijk altijd bij de keuze voor een variabele uitkering al inzicht geven in de voor- en nadelen en risico’s van een langere spreidingsperiode.

Vaste waarschuwingstekst niet evenwichtig
Staatssecretaris Klijnsma stelt een verplichte waarschuwingstekst voor. Daarin staat dat financiële mee- en tegenvallers over een aantal jaren worden gespreid om het pensioen zo stabiel mogelijk te maken. Maar ook: “Bij een spreidingsperiode van meer dan vijf jaar en grote of langdurige financiële tegenvallers loopt u een verhoogd risico dat uw pensioen op langere termijn flink wordt verlaagd.” Wij vinden deze tekst niet evenwichtig. Voordeel van een variabele uitkering is dat deze naar verwachting hoger is dan de vaste uitkering. Daar staat tegenover dat de variabele uitkering bij tegenvallende resultaten lager kan worden dan de vaste uitkering. Maar door op voorhand te zeggen dat er een verhoogd risico is van een flinke verlaging, is het risico van verlaging wel heel zwaar aangezet. Ten koste van het mogelijke voordeel. Dit kan deelnemers die moeten kiezen tussen een vaste of variabele uitkering ontmoedigen. En daardoor kunnen ze een voor hen niet optimale keuze maken.

Levensverwachting van invloed
Spreiding over een langere periode heeft een dempend effect op de hoogte van de uitkeringen. De jaarlijkse resultaten worden immers over een grotere periode uitgesmeerd. Maar het fonds moet in het toe te delen resultaat wel rekening houden met de levensverwachting van de totale populatie. Wanneer de uitsmeerperiode de levensverwachting van de populatie overstijgt, dan wordt de uitsmeerperiode hierop aangepast. En wordt in die situatie het effect op de uitkering dus groter.

Deelnemer moet keuze maken
Het pensioenfonds moet deelnemers evenwichtig informeren. En dus inzicht geven in de mogelijke opbrengsten en risico’s van een vaste of variabele uitkering. Het fonds houdt daarbij rekening met het spreiden van de jaarlijkse resultaten. Om deelnemers bij deze keuze te ondersteunen maakt het fonds gebruik van standaardmodellen. De Pensioenfederatie rondt die modellen in de komende periode af. Maar de verplicht voorgeschreven waarschuwingstekst past daar niet goed in.

Evenwicht van groot belang
Het is van belang om over een inschatting van de opbrengsten en risico’s evenwichtig te informeren. Alle teksten moeten daarom passen bij de informatie in het standaardmodel. Want op basis van deze informatie moet de deelnemer in staat zijn een afgewogen keuze te maken tussen een vaste of variabele uitkering. Met te veel nadruk op het risico van verlaging kan het zijn dat deelnemers een niet optimale keuze maken. Daar komt bij dat een voor alle situaties vast voorgeschreven tekst niet past bij de Wet pensioencommunicatie. Die wet vereist namelijk dat het fonds evenwichtige informatie verstrekt. Wat ons betreft zou die verplichte waarschuwingstekst er dan ook niet moeten komen.

Leo Blom, juridisch beleidsadviseur