Strenger toezicht bij fusie of splitsing van pensioenfondsen

zakelijke bespreking aan tafel

Het kabinet Rutte II stuurde op de valreep het Wetsvoorstel fuserende bedrijfstakpensioenfondsen (bpf’n) naar de Tweede Kamer. Dat introduceert strenger toezicht bij een fusie of splitsing van een pensioenfonds. Dit raakt ook ondernemingspensioenfondsen, beroepspensioenfondsen, en niet-verplichte bpf’n. Het wetsvoorstel bevat ook een shoprecht voor nettoregelingen. Maar het biedt deelnemers aan zo’n regeling nog steeds niet de mogelijkheid om een variabel pensioen bij het eigen fonds aan te kopen.

DNB krijgt rol bij fusie of splitsing
Een pensioenfonds dat wil fuseren of splitsen heeft vooraf de instemming nodig van toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB). Dat staat in het wetsvoorstel Wet fuserende bpf’n. Dit geldt niet alleen voor verplichte bpf’n maar ook voor ondernemingspensioenfondsen, beroepspensioenfondsen en niet-verplichte bpf’n. Maar het maakt geen deel uit van het Nederlands sociaal en arbeidsrecht. En het geldt dus niet voor een Belgisch OFP die een Nederlandse pensioenregeling uitvoert. Er staat geen toelichting in het wetsvoorstel over waarom het toezicht op dit punt wordt aangescherpt. In een brief van 22 december 2016 gaf Klijnsma wel een onderbouwing. Hier staat dat DNB een liquidatie of collectieve waardeoverdracht kan verbieden. Een fusie of splitsing is daarmee vergelijkbaar. Het kabinet vindt het wenselijk dat DNB ook hierbij een wettelijke bevoegdheid krijgt. DNB kan daardoor aan een fusie van een pensioenfonds extra voorwaarden verbinden.

Geen variabele uitkering bij eigen fonds voor vrijwillige DC-regelingen
Een pensioenfonds mag geen variabele uitkering aanbieden aan deelnemers in een vrijwillige DC-regeling. Stel dat een werknemer een verplichte DB-basisregeling bij een pensioenfonds heeft. Met daarboven een vrijwillige DC-regeling. Dit kan zowel een netto- als een brutopensioen zijn. Bij de ingang van het pensioen moet de deelnemer een uitkering aankopen in de basisregeling. Deze deelnemer kan niet kiezen voor een variabele uitkering bij het eigen fonds. Terwijl doorbeleggen een beter pensioenresultaat kan opleveren.

Wel shoprecht voor nettopensioen, niet voor brutopensioen
Klijnsma schreef een nota van wijziging bij het wetsvoorstel fuserende bpf’n. Daarin stelt ze voor deelnemers aan een nettopensioen een shoprecht voor. Daarmee wordt een variabele uitkering voor nettopensioen mogelijk. Om onduidelijke redenen doet ze dat niet voor (vrijwillig) brutopensioen. Het shoprecht voor nettopensioen gaat verder dan het shoprecht bij de verbeterde premieregeling. Daar kan een deelnemer alleen shoppen als de pensioenuitvoerder niet de uitkering biedt die hij wil.

Variabele uitkering bij eigen fonds komt er niet
De Tweede Kamer vroeg waarom een fonds geen variabele uitkering met collectieve risicotoedeling mag aanbieden bij vrijwillige regelingen. Volgens Klijnsma is dat in strijd met de taakafbakening. Maar het door haar voorgestelde brede shoprecht wijkt ook af van de taakafbakening. Daarom vroeg de Tweede Kamer haar om een spoedadvies van de Raad van State. Pas daarna neemt de Kamer het wetsvoorstel in behandeling. We moeten dus afwachten of dit shoprecht er wel komt. Dit gaat ook nog enige tijd duren. Want minister Koolmees deelde op 8 november mee dat de Kamer het (spoed)advies alleen zelf kan aanvragen nu de nota van wijziging reeds bij de Kamer is ingediend.

Aanscherping fusie tijdelijk gescheiden vermogens bpf’n
Volgens het wetsvoorstel fuserende bpf’n kunnen verplichtgestelde bpf‘n fuseren en hun vermogens tijdelijk gescheiden houden. De dekkingsgraden moeten dan wel naar elkaar toe groeien om de fusie daadwerkelijk uit te kunnen voeren. Het kabinet heeft de voorwaarden aangescherpt.

  1. Het is alleen voor kleine en middelgrote bpf’n onder de € 25 miljard. Fusie met een groot bpf kan dus niet.
  2. Maximaal 5 verplichtgestelde bpf’n mogen fuseren.
  3. Er is een duidelijke samenhang tussen de bedrijfstakken van de fuserende bpf’n.

Regeling in plaats van fonds verplicht
Demissionair staatssecretaris Klijnsma wil een extra alternatief voor schaalvergroting bieden door de regeling en niet het fonds verplicht te stellen. Op die manier kunnen verplichtgestelde bpf’n toegang krijgen tot een algemeen pensioenfonds. Maar zonder gevolgen voor de juridische houdbaarheid van de verplichtstelling. In 2015 liet Klijnsma hier onderzoek naar doen. Er was voor dit idee geen draagvlak bij de vakcentrales. De Raad van State geeft nu in overweging om hier toch nader onderzoek naar te doen. Voorlopig zit dit alternatief echter in de ijskast. Want het kabinet Rutte III handhaaft de huidige verplichtstelling. Dat staat in het regeerakkoord.

Intrekken dan maar?
Bij fusie met afgescheiden vermogens zijn volgens het kabinet strenge waarborgen nodig voor de juridische houdbaarheid van de verplichtstelling van bpf’n. Volgens de Pensioenfederatie biedt het voorstel door de vele extra voorwaarden in de praktijk geen werkbare oplossing voor bpf’n die streven naar schaalvergroting. De Pensioenfederatie riep het nieuwe kabinet op om het wetsvoorstel in zijn huidige vorm in te trekken. Het wetsvoorstel maakt ook voor andere pensioenfondsen fusie ingewikkelder. En het maakt een variabele uitkering bij het eigen fonds nog steeds niet mogelijk.

Door Leo Blom, juridisch beleidsadviseur