Navigatiemetafoor geeft impuls aan de discussie over gelaagd communiceren

zakenmannen komen trap af

Minister Koolmees stelt voor om pensioen in één beeld te vangen. Hij kiest voor een navigatiemetafoor. Zo’n beeld moet wat ons betreft dan wel gaan om de kern van de pensioenregeling. Bovendien moeten achter het beeld eenvoudige berekeningen zitten. Wij denken dat je met portalen deelnemers beter kunt helpen met hun financiële planning. De discussie over gelaagd communiceren gaat door.

Economische scenario’s verplicht
Minister Koolmees stuurde op 2 februari een brief aan de Tweede Kamer over pensioencommunicatie. Hij stelt voor dat vanaf 2019 in het pensioenregister het nominale bedrag aan te bereiken pensioen wordt vervangen door drie bedragen. Hij doet dat met een beeld met een navigatiemetafoor. De bedragen worden berekend volgens een verwacht, een optimistisch en een pessimistisch scenario. Volgens de Wet pensioencommunicatie zou dit in 2018 ingevoerd worden, maar over de berekening was nog geen overeenstemming.

Net andere keuzes dan in Wet pensioencommunicatie
Anders dan de minister nu voorstelt, staat in de wet dat het nominale te bereiken pensioenbedrag getoond wordt. Naast dat nominale pensioen komen de reële bedragen uit de scenario’s te staan. In de Wet pensioencommunicatie is echter gekozen voor een kort uniform pensioenoverzicht (UPO). Er staat alleen het opgebouwd bruto pensioen op dit jaarlijkse UPO. Het te bereiken bruto pensioen komt in het pensioenregister. Het beeld met een navigatiemetafoor is op basis van netto pensioen. De minister stelt voor om dit beeld ook op het UPO te plaatsen. Dit idee vloeit voort uit de herziene Europese pensioenrichtlijn (IORP II). De deadline daarvoor is januari 2019. Minister Koolmees kiest voor drie netto bedragen, berekend volgens de drie scenario’s.

Beperk het beeld tot pensioen
In de navigatiemetafoor is gekozen voor een reëel netto inkomen, inclusief de AOW. Daar zitten haken en ogen aan. Het uiteindelijke netto inkomen is van veel zaken afhankelijk. Niet in de laatste plaats van de belastingtarieven op het moment van pensionering. En stel dat iemand drie UPO’s van drie pensioenuitvoerders krijgt. Elke pensioenuitvoerder neemt in het beeld de volledige AOW mee. In dat geval geeft het optellen van die drie bedragen geen goed inzicht in het uiteindelijke pensioen. De deelnemer moet dan naar het pensioenregister om een juist inzicht te krijgen. Wij zijn er daarom voorstander van om het beeld op het UPO te beperken tot alleen het aanvullend pensioen. En om daarbij alleen reglementaire invloed op de hoogte te betrekken. We denken aan kansen op indexeren en korten. Hier maken de eventuele effecten van inflatie en belastingtarieven het beeld te complex.

Hou de achterliggende berekeningen simpel
Het is naar onze mening ook heel belangrijk om de berekeningen achter het beeld simpel te houden. Een ingewikkelde berekening kan de schijn van nauwkeurigheid in zich hebben. Dat is niet goed, want toekomstig pensioen is onzeker. Het precieze reële bedrag voorspellen is daarom niet mogelijk. Daarom is het goed dat de bedragen worden afgerond. En complexe berekeningen geven geen beter resultaat dan simpele berekeningen. Uit kostenoverwegingen is het verstandig om te kiezen voor een simpele berekening. Hoge kosten voor ingewikkelde berekeningen gaan immers ten laste van het pensioenresultaat. Dat is niet wenselijk.

Andere risico’s
Pensioen is overigens niet het grootste financiële risico dat consumenten lopen. Het risico op werkloosheid, scheiding en arbeidsongeschiktheid heeft grote financiële impact. Het wel of niet hebben van huurwoning of een koopwoning waar nog een (aflossingsvrije) hypotheek bij hoort is heel bepalend voor de koopkracht van een individu na pensionering.

Portalen voor aanvullend inzicht
Koolmees wil deelnemers handelingsperspectief bieden. Dat vinden wij een goed streven. Wij denken dat deelnemersportalen daarvoor betere mogelijkheden bieden. Interactieve portalen kunnen de deelnemer inzicht geven in zijn inkomenssituatie in verschillende scenario’s en levensgebeurtenissen. Portalen bieden vaak ook mogelijkheden om andere bronnen van inkomsten en uitgaven hierin te betrekken. Daarnaast geven veel portalen de deelnemer inzicht in zijn koopkrachtrisico, door ook netto reële bedragen te tonen. De uitgebreidere mogelijkheden van portalen geven de deelnemer meer inzicht en handelingsperspectief. Dat gaat verder dan het inzicht in het te bereiken pensioen dat het pensioenregister gaat bieden.

Discussie over gelaagd communiceren
De discussie over hoe het pensioen gepresenteerd moet worden en hoe je dat gelaagd doet, komt binnenkort terug. En ook of dat een uniforme berekening kan zijn, of dat er rekening met de kenmerken van de regeling moet worden gehouden. Dat gebeurt bij de implementatiewet waarmee de nieuwe Europese pensioenrichtlijn in de Nederlandse pensioenwetgeving komt. Wij denken dat een beeld waarde heeft als het om de kern van aanvullend pensioen draait. Al bij al geven deelnemerportalen beter inzicht in pensioen als onderdeel van de financiële planning.

Lieke Haijemaije, beleidsadviseur