Overlap taken verantwoordingsorgaan en intern toezicht

interessante uitleg

Niet alle verantwoordingsorganen hebben een duidelijk beeld van hun rol en taken. Het functioneren van het verantwoordingsorgaan kan daardoor beter. De wetgever kan helpen door ervoor te zorgen dat er geen overlap is in taken tussen verschillende fondsorganen. D66 Kamerlid Van Weyenberg stelt nu echter een extra advies- en goedkeuringsrecht voor. Dat is een verzwaring van taken van het verantwoordingsorgaan. En dat roept een discussie op over toetsing van leden door de toezichthouder.

Goedkeuringsrecht en adviesrecht
Om als verantwoordingsorgaan goed te functioneren moet er duidelijkheid zijn over de taken van verschillende fondsorganen. Dat blijkt uit de evaluatie van de Wet versterking bestuur pensioenfondsen. Voor bestuursbesluiten over beloningsbeleid, collectieve waardeoverdracht en liquidatie, fusie of splitsing van het fonds heeft de raad van toezicht een goedkeuringsrecht. En over dezelfde besluiten heeft het verantwoordingsorgaan een adviesrecht. De taakverdeling tussen het verantwoordingsorgaan en het intern toezicht is daardoor niet helemaal helder. Minister Koolmees raadt aan hierover met elkaar in gesprek te blijven. En eventueel statuten en reglementen aan te scherpen.

Wettelijke overlap oplossen
Duidelijkheid over de rol en taken van het verantwoordingsorgaan kan geschillen voorkomen. Daarom werkt de Pensioenfederatie aan een handreiking. Maar zo’n handreiking kan een wettelijke overlap in taken niet wegnemen. Een van de doelen van de Wet versterking bestuur pensioenfondsen was stroomlijning van taken en organen. Uit de evaluatie blijkt dus dat daar nog een verbetering mogelijk is. Maar het lijkt er niet op dat de wetgever dit oppakt.

Niet op de stoel van het bestuur…
Dat de gemoederen hoog kunnen oplopen, bleek uit een uitspraak van het gerechtshof Amsterdam begin dit jaar. Het verantwoordingsorgaan vroeg de rechter om een zogenaamde enquête. Dat is onderzoek naar het functioneren van het bestuur. De rechter wees het verzoek af omdat het verantwoordingsorgaan zich gedroeg als (mede)beleidsbepaler. Het verantwoordingsorgaan ging kortom te veel op de stoel van het bestuur zitten. Deze zaak maakt duidelijk hoe belangrijk het is om onderling het gesprek goed te voeren.

.. maar wel onafhankelijk
In de Code Pensioenfondsen staan regels over benoeming en ontslag van leden van het bestuur en intern toezicht. Maar niet over leden van het verantwoordingsorgaan. Meestal zijn hier goede afspraken over gemaakt. Maar bij een bepaald pensioenfonds ontsloeg het bestuur leden van het verantwoordingsorgaan. En dat leidde tot Kamervragen. Leden van het verantwoordingsorgaan moeten immers onafhankelijk kunnen functioneren ten opzichte van het bestuur. Minister Koolmees ging hierover met de sector in gesprek. Uitkomst is dat het verantwoordingsorgaan in beginsel zelf leidend is in benoeming en ontslag. Als het bestuur leden van het verantwoordingsorgaan mag ontslaan, dan mag dat alleen in overleg met het intern toezicht. Dat komt in de Code Pensioenfondsen te staan.

Extra taken geven andere rol
In 2014 is de opzet van het huidige verantwoordingsorgaan geregeld. Pensioengerechtigden kregen destijds een plek in alle besturen. De adviestaken van het verantwoordingsorgaan zouden daarom beperkt blijven. De Tweede Kamer kende het verantwoordingsorgaan toch enkele adviesrechten toe. Een gevolg was grotere overlap in taken van het verantwoordingsorgaan en de raad van toezicht. Kamerlid Van Weyenberg (D66) stelt nu voor om het verantwoordingsorgaan extra adviesrecht voor het beleggingsbeleid te geven. En een goedkeuringsrecht voor het uitsluitingsbeleid. Maar extra taken passen niet bij de rol en taak van het verantwoordingsorgaan zoals het in 2014 was bedoeld. Het goedkeuringsrecht geeft bovendien discussie over de vraag of leden van het verantwoordingsorgaan (mede)beleidsbepaler zijn. Dat betekent een toetsing door de toezichthouder De Nederlandsche Bank. Het zou jammer zijn als toegang tot het verantwoordingsorgaan daardoor minder laagdrempelig wordt.


Leo Blom, juridisch beleidsadviseur