Meer keuzevrijheid door bedrag ineens hoeft niet te wachten

ingang Ridderzaal Den Haag

Vernieuwing van het pensioenstelsel is volgens de Miljoenennota een van de punten van de 'agenda voor Nederland'. Maar het kabinet wacht op een advies van de SER over een nieuw pensioencontract. En ook de overstap naar degressieve opbouw wacht daardoor. In de Prinsjesdagstukken staan verder veranderingen waar we al van wisten. Het kabinet zou al wel meer keuzevrijheid kunnen bieden door een eenmalige uitkering bij pensioeningang mogelijk te maken. Het viel ons ook op dat de Raad van State pensioen voor werkenden wil in plaats van alleen voor werknemers.

Meer keuzevrijheid
Het kabinet wil meer keuzevrijheid in pensioen. Het onderzoekt of mensen bij pensionering een deel van het pensioenvermogen als bedrag ineens kunnen opnemen. Dat staat in de begroting van SZW. En ook al in het regeerakkoord van oktober 2017. Een bedrag ineens mag wettelijk nog niet. Maar het hoeft ook niet te wachten op een nieuw pensioencontract. Mensen kunnen nu namelijk al een hoog-laag constructie op hun pensioen doen. Daarmee kun je wat ruimer leven in de eerste pensioenjaren. Bij een uitkering ineens kun je de waarde van het verschil tussen die hoge en lage uitkering eenmalig uitkeren. Dit is daarom vrij gemakkelijk in te voeren. Mensen kunnen het bedrag gebruiken om hun hypotheek (deels) af te lossen. Of om hun huis aan te passen. Je kunt het bedrag vrij besteden.

Het nieuwe stelsel
Partijen in de Sociaal-Economische Raad (SER) praten over een nieuw pensioencontract. Sociale partners spelen hierbij een belangrijke rol. Het nieuwe contract komt straks naast bestaande pensioencontracten. Het kabinet wacht op een advies van de SER en hoopt en vertrouwt erop dat op korte termijn samen met de sociale partners stappen gezet kunnen worden. Het kabinet wil ook over naar degressieve opbouw. Dat betekent dat er een uniforme premie komt met leeftijdsafhankelijke pensioenopbouw. Het geldt niet alleen voor fondsen die nu werken met een doorsneesystematiek. Ook fondsen met DC- en DB-regelingen met progressieve premies moeten overstappen.

Voor alle werkenden?
Het kabinet stelt dat degressieve opbouw het voor zelfstandigen aantrekkelijker maakt om mee te doen met een pensioenregeling. Opvallend want jongere zelfstandigen bouwen meer op. Maar oudere zelfstandigen krijgen juist minder. De Raad van State kiest een andere insteek. Zij willen geen onderscheid maken in de bescherming van verschillende soorten werkenden. De Raad van State vindt pensioen belangrijk, maar wil ook beschermen tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Het kabinet wil zelfstandigen stimuleren om een arbeidsongeschiktheidsverzekering te sluiten. Bijvoorbeeld door de zelfstandigenaftrek daarvan afhankelijk te maken. Over pensioen heeft het kabinet het niet. Wij denken wel dat het goed is om pensioenopbouw door zelfstandigen te stimuleren. Het verschil tussen werknemers en zelfstandigen vervaagt inderdaad. Dus is ook pensioenopbouw wenselijk.

In de Prinsjesdagstukken staan ook veranderingen waar we al van wisten. We zetten ze op een rij:

  • Klein pensioen automatisch overdragen
    Vanaf 1 januari kunnen kleine slapende pensioenen zonder tussenkomst van de deelnemer overgedragen worden naar de pensioenuitvoerder waar de deelnemer op dat moment pensioen opbouwt. Het komt in plaats van afkoop. Het kabinet vindt het een voordeel dat het bedrag zijn pensioenbestemming houdt. Pensioenfondsen kunnen kiezen om wel of niet kleine pensioenen over te dragen. Maar elk fonds moet hoe dan ook rekening houden met de binnenkomst van kleine pensioenen.
  • Pensioencommunicatie in scenario’s
    Vanaf september 2019 krijgen deelnemers het te verwachten pensioen te zien in een verwacht, een optimistisch en een pessimistisch scenario. Er is veel discussie over het beeld waarmee dit moet gaan gebeuren. Het is een mooie navigatiemetafoor die laat zien dat pensioen onzeker is. Maar er staat een dubbele boodschap in: pensioen is onzeker én de koopkracht kan dalen door inflatie. Kun je wel die 2 boodschappen in één navigatiemetafoor kwijt? De pensioenkoepels mogen nog tot 1 januari met een alternatief voorstel komen.
  • Eigen pensioenrecht na scheiding
    Mensen die gaan scheiden regelen vaak niets voor de verdeling van het pensioen. Daardoor zijn veel mensen tot ver na de scheidingsdatum voor hun pensioen van elkaar afhankelijk. Het kabinet wil bij scheiding een deel van het pensioen standaard omzetten naar een eigen pensioenrecht voor de ex-partner. Dat heet conversie. En dat komt nu nog weinig voor. Ook omdat het nu mogelijk is om zonder eigen recht een deel van het pensioen rechtstreeks aan de ex-partner te laten betalen. Een wetsvoorstel hierover komt in 2019.
  • Zwangere zelfstandigen en pensioen
    Het was al aangekondigd. Zwangerschap of bevalling hoeft bij een beroepspensioenfonds fiscaal geen gevolgen te hebben voor de pensioenopbouw van zelfstandige beroepsbeoefenaren. Met de Prinsjesdagstukken werd bevestigd dat het kabinet dit regelt in het eindejaarsbesluit 2018. Tijdens het verlof is er in beginsel geen inkomen (soms wel uit waarneming, maar daar staan dan ook weer extra kosten tegenover). Dat werkt na 3 jaar door in de pensioenopbouw. Het wordt mogelijk dan pensioen op te bouwen over het inkomen vóór de zwangerschap. De extra pensioenopbouw na 3 jaar over het verlof zal dus vrijwillig zijn. Het is de vraag of veel mensen de premie kunnen opbrengen tijdens het verlof.

Lieke Haijemaije, beleidsadviseur