Onduidelijk amendement over fiduciair beheer past niet in beleidsarme Verzamelwet

Tweede Kamer binnen

Met een amendement wil de Tweede Kamer fiduciair beheer verbieden. Dat zou een grote breuk met de huidige praktijk betekenen. Maar het is een verwarrend amendement. Want wat bedoelt de Kamer met fiduciair beheer? De Kamer is bang dat hierdoor de verantwoordelijkheid van het fonds uitbesteed wordt. Maar dat kan niet het geval zijn. Want ook nu al mogen fondsen taken en werkzaamheden van beleidsmakers niet uitbesteden.

De Tweede Kamer nam op 17 oktober de Verzamelwet pensioenen 2019 aan.

Fonds bepaalt beleidsdoelstellingen…
Veel pensioenfondsen laten vermogen beheren door een adviserende en uitvoerende organisatie, veelal aangeduid als fiduciair beheerder. Fondsen krijgen zo toegang tot professionele en complexe kennis. De fiduciair beheerder is adviseur bij het balansmanagement. De mate van uitbesteding varieert. The Dutch Fund and Asset Management Association (DUFAS) stelde een standaard fiduciair beheer op voor deze dienstverlening. DUFAS verstaat onder ‘Fiduciair Beheer’: ‘Activiteiten gericht op het realiseren van de beleidsmatige doelstellingen ten aanzien van het gehele vermogen van het pensioenfonds’. Het pensioenfonds bepaalt daarbij de doelstellingen en is verantwoordelijk voor de wijze waarop die nagestreefd worden, oftewel de instrumentkeuze en de te hanteren risicokaders. De fiduciair beheerder adviseert binnen die taakverdeling over bijvoorbeeld strategisch beleggingsbeleid, risicomanagement of de samenstelling van de beleggingsportefeuille.

…en financieel beheerder voert beleid uit
Fiduciair beheer voorziet in een behoefte van veel pensioenfondsen. De relatie tussen een fonds en fiduciair beheerder stoelt op zakelijke overwegingen en vertrouwen. De afspraken over en weer worden nauwkeurig vastgelegd. DUFAS beveelt aan dat fiduciair beheerders uitleg geven over financiële instrumenten die ze toepassen. En dat pensioenfondsen hun beleggingsovertuigingen expliciet als randvoorwaarde meegeven aan hun fiduciair beheerder. Zo kan de vermogensbeheerder het door het fonds gewenste beleid uitvoeren. Het bestuur voert de regie en treedt controlerend op. Van het bestuur wordt daarom zodanige deskundigheid verwacht dat het actief tegenspel kan bieden aan de vermogensbeheerder.

Amendement verwarrend…
De Tweede Kamer nam een amendement aan met de strekking fiduciair beheer te verbieden. Bepaald is dat ‘het opstellen van en toezien op het strategisch beleid ten aanzien van vermogensbeheer’ niet mag worden uitbesteed. De toelichting is cryptisch. Er staat slechts dat dit betekent dat fiduciair beheer niet mogelijk is. En dat een pensioenfonds wel het vermogensbeheer mag uitbesteden, maar niet de verantwoordelijkheid ervoor. Dit amendement geeft veel verwarring in pensioenland. Dat komt doordat niet duidelijk is in het amendement wat met ‘fiduciair beheer’ bedoeld is. Moeten pensioenfondsen die werken met fiduciair adviseurs nu hun uitbestedingsbeleid aanpassen of niet?

…volgens Koolmees kan een fonds fiduciair beheer uitbesteden…
De CDA-fractie vroeg naar de mogelijkheden om fiduciair beheer uit te besteden. Minister Koolmees antwoordde dat het pensioenfondsbestuur wettelijk verantwoordelijk is voor de uitvoering van de pensioenovereenkomst. Het bestuur kan werkzaamheden uitbesteden, zoals het fiduciair beheer. Taken en werkzaamheden van beleidsbepalers mogen wettelijk niet worden uitbesteed. Uitbesteding mag ook niet als dit de verantwoordelijkheid van het pensioenfonds voor de organisatie en beheersing van bedrijfsprocessen en het toezicht daarop kan ondermijnen. Een fiduciair beheerder kan de verantwoordelijkheid van het bestuur niet overnemen. Een fiduciair beheerder kan slechts adviseren over het opstellen en uitvoeren van het beleggingsbeleid, en eventueel toezien op de uitvoering ervan.

…maar de Tweede Kamer ziet dit anders…
Gezien het antwoord van de minister was het verrassend dat de CDA-fractie toch kwam met een voorstel om fiduciair beheer te verbieden. En met een opvallende omschrijving: “Fiduciair beheer komt erop neer dat een pensioenfonds niet alleen het hele vermogen laat beheren, maar ook nog tegen de vermogensbeheerder zegt: doe er maar mee wat jij denkt dat goed is.” Zo’n onbeperkt mandaat is in strijd met de uitbestedingsregels en komt dan ook niet voor. Als deze omschrijving juist zou zijn, moet fiduciair beheer inderdaad verboden worden. Het amendement lijkt te willen regelen dat de verantwoordelijkheid altijd bij het pensioenfonds blijft. Maar dat is al zo op grond van de huidige regelgeving. Minister Koolmees constateerde dan ook dat deze toevoeging overbodig is. Daarom ontraadde hij het amendement. Wij hebben de indruk dat het amendement is aangenomen op grond van onjuiste beeldvorming.

…maar formuleert niet zorgvuldig
Op basis van een meer letterlijke uitleg van het amendement zou straks fiduciair beheer niet meer zijn toegestaan. Maar erg duidelijk is dat niet. Want het is altijd nog het bestuur dat het beleggingsbeleid opstelt en toeziet op de naleving ervan. Dat sluit niet uit dat een fiduciair beheerder over dat beleid adviseert, en rapporteert aan het bestuur over de uitvoering ervan. Zo bezien blijft fiduciair beheer toch mogelijk. Maar tegelijk is de betekenis van dit amendement onduidelijk.

Duidelijkheid is nodig
Als fiduciair beheer niet meer toegestaan zou zijn, zou dit een grote breuk met de huidige praktijk betekenen. Het wetsvoorstel ligt nu in de Eerste Kamer. Het is van groot belang om daar duidelijkheid te geven over de strekking van deze wijziging. Pensioenfondsen weten nu niet waar ze aan toe zijn. Want wat verstaat de Kamer onder fiduciair beheer? Het amendement geeft dat niet aan. En ook niet waarom fiduciair onwenselijk zou zijn.

Ons advies: Terugtrekken die Verzamelwet
Het kabinet vindt dat de onderwerpen die in een verzamelwet staan, politiek niet omstreden mogen zijn. Dat is hier wel het geval. De minister is van mening dat fiduciair beheer kan worden uitbesteed. De Tweede Kamer vindt dat dit niet kan. Dit hoort dan ook niet thuis in een verzamelwet. Minister Koolmees doet er goed aan om het wetsvoorstel terug te trekken. Zeker nu er geen discussie is geweest over de redenen om fiduciair beheer tegen te gaan. Dit heeft potentieel verstrekkende gevolgen die niet in beeld gebracht zijn. Dit verdient een zorgvuldiger behandeling.

Leo Blom, juridisch beleidsadviseur