Stemmen pensioenfondsen verantwoord beleggen voldoende af op deelnemers?

handshake

Pensioenfondsen stemmen de uitgangspunten voor hun beleggingsbeleid af met sociale partners of de beroepspensioenverenigingen. En ook met de medezeggenschap binnen het fonds. Toch is er volgens Kamerlid Van Weyenberg (D66) een verschil in de wensen van deelnemers en het door het bestuur gevoerde verantwoord beleggingsbeleid. Daarom wil hij deelnemers meer invloed geven. Dat regelt hij in een wetsvoorstel. Verantwoordingsorganen moeten zich meer gaan verdiepen in het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. Wij vinden het verwarrend om voor een deel van dit beleid een adviesrecht en voor een ander deel een goedkeuringsrecht te geven.

Van Weyenberg diende zijn initiatiefwetsvoorstel op 3 december bij de Tweede Kamer in. Inhoudelijk is het gelijk aan het voorstel dat vóór de zomer openbaar werd voor internetconsultatie. Het bepalen van beleid blijft bij het pensioenfonds. Er komen geen regels om meer te beleggen in lijn met de doelen van het klimaatakkoord van Parijs.

Meer medezegggenschap…
Van Weyenberg wil het verantwoordingsorgaan en het belanghebbendenorgaan een adviesrecht geven voor het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. En een goedkeuringsrecht voor het uitsluitingenbeleid. Zo kunnen deelnemers het beleggingsbeleid van hun pensioenfonds corrigeren, om beter aan te sluiten bij hun wensen. In het uitsluitingenbeleid geeft het fonds aan in welke ondernemingen of activiteiten niet wordt belegd.

Kanttekening: onderscheid advies en goedkeuring is verwarrend
Van Weyenberg vindt de huidige mogelijkheid om jaarlijks een oordeel te geven over het gevoerde beleggingsbeleid te vrijblijvend. Een adviesrecht geeft inderdaad meer invloed. Wel vinden wij het gekunsteld om een adviesrecht te geven voor een deel en een goedkeuringsrecht voor een ander deel van het beleid. Het uitsluitingenbeleid is immers deel van het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid.

Het belanghebbendenorgaan heeft nu een goedkeuringsrecht voor het strategisch beleggingsbeleid. Volgens De Nederlandsche Bank valt daar ook het uitsluitingenbeleid onder. Een afzonderlijk goedkeuringsrecht daarop veroorzaakt dubbele medezeggenschap. Dat maakt de bevoegdheid van het belanghebbendenorgaan niet duidelijker.

… pensioenfondsen zijn al transparant …
Hoe gaat het nu? Het bestuur legt zijn overwegingen over verantwoord beleggen transparant vast. Dat staat in de Code Pensioenfondsen. En het pensioenfonds legt uit hoe het beleggingsbeleid rekening houdt met milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen. Dat staat in de wet. Het bestuur legt dat op 3 plaatsen duidelijk uit. Namelijk in het bestuursverslag, in laag 1 van Pensioen 1-2-3 en in de verklaring inzake beleggingsbeginselen.

… maar deelnemers willen stapje extra bij verantwoord beleggen…
Werknemers zijn verplicht deelnemer bij hun pensioenfonds. Van Weyenberg vindt het daarom nodig dat het pensioenfonds bij het verantwoord beleggingsbeleid aansluit bij de wensen van de deelnemers en hen daarbij zeggenschap geeft. Zeker nu het beleggingsbeleid onvoldoende rekening houdt met de wensen van deelnemers. Dat blijkt uit onderzoek.

- 70% van de deelnemers wil maatschappelijk verantwoorde investeringen, zelfs als dit een lager rendement betekent;
- 80% van de deelnemers wil niet beleggen in tabak, terwijl 80% van de pensioenfondsen dat wel doet;
- 57% van de deelnemers wil niet beleggen in steenkool, maar van de vijf grootste pensioenfondsen sluit slechts één dat expliciet uit.

Kanttekening: de balans in de governance verschuift
In de wet staat dat het pensioenfonds de beleidsuitgangspunten afstemt met de sociale partners of de beroepspensioenvereniging. En met de andere organen van het pensioenfonds. Volgens De Nederlandsche Bank hoort het uitsluitingenbeleid bij het vaststellen van uitgangspunten voor het beleggingsbeleid. Een goedkeuringsrecht geeft volgens Van Weyenberg een extra waarborg dat het uitsluitingenbeleid ook echt voldoet aan de verwachtingen van het verantwoordingsorgaan. Het zwaartepunt in de besluitvorming verschuift naar het verantwoordingsorgaan. Die krijgt de mogelijkheid om het beleid van het bestuur te corrigeren. Dat kan volgens ons echter ook door een adviesrecht. Als het bestuur het advies niet volgt, kan het verantwoordingsorgaan dit voorleggen aan de rechter. Die mogelijkheid is er niet als het bestuur een besluit neemt zonder de vereiste goedkeuring. Dat is namelijk mogelijk. Ook als de statuten een geschillenregeling voor goedkeuringsbesluiten kennen.

Een DNB-toets kan een drempel opwerpen
Van Weyenberg wil met een adviesrecht voor het verantwoordingsorgaan het risico beperken dat de leden van het verantwoordingsorgaan medebeleidsbepaler worden. Dan zou DNB ze namelijk moeten toetsen op geschiktheid en betrouwbaarheid. Dat botst met de laagdrempeligheid van het verantwoordingsorgaan. Van Weyenberg heeft gekozen voor een goedkeuringsrecht. Dat maakt de leden van het verantwoordingsorgaan medeverantwoordelijk voor dit deel van het beleid. Dit kan de roep om een toets door DNB aanwakkeren.

Van Weyenberg gaat verder dan sector zelf
De governance staat deels in de wet en deels in de Code Pensioenfondsen. Zo kan de sector zelf invulling geven aan goed pensioenfondsbestuur. De Code roept het bestuur op te zorgen voor draagvlak onder belanghebbenden voor de keuzes over verantwoord beleggen. En wel door te overleggen met het verantwoordingsorgaan of het belanghebbendenorgaan. Van Weyenberg wil een stap verder gaan. Dit wetsvoorstel geeft namelijk formele bevoegdheden aan het verantwoordingsorgaan en het belanghebbendenorgaan. De vraag is of dit het draagvlak vergroot.

Gebalanceerd geheel van belang
Is er politiek draagvlak voor meer medezeggenschap? Uitgangspunt bij de wetgever bij de Wet versterking bestuur pensioenfondsen was namelijk om de adviesrechten van het verantwoordingsorgaan beperkt te houden. Pensioengerechtigden werden immers direct in de pensioenfondsbesturen vertegenwoordigd. De Tweede Kamer past dan ook enige terughoudendheid bij uitbreiding van adviesrechten van het verantwoordingsorgaan. En een goedkeuringsrecht past niet bij een laagdrempelig medezeggenschapsorgaan.

Door Leo Blom, juridisch beleidsadviseur