Pensioen en scheiding: hou het simpel en praktisch

somber jong stel

Bij scheidingen vanaf 2021 wordt het pensioen verdeeld in een eigen recht voor beide partners. Conversie is dus de nieuwe standaard. Voordelen zijn meer duidelijkheid en handelingsperspectief. Maar partners kunnen straks ook nog kiezen voor verevening. Wij zijn daar geen voorstander van. Laat die mogelijkheid vervallen. Het maakt het namelijk alleen maar ingewikkelder. Van groot belang is ook dat scheidende partners een bewuste keuze maken over de verdeling van het pensioen. Een verplicht pensioenverdelingsplan is daarvoor noodzakelijk. Beide suggesties gaven wij in onze reactie in de internetconsultatie. We maken de balans op.

Meer werk voor pensioenfondsen
Het kabinet hield van 10 december 2018 tot en met 24 januari 2019 een internetconsultatie over het concept wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding 2021. Er is breed draagvlak voor de hoofdlijnen van het wetsvoorstel. Nu doet 50 tot 70% van de mensen die scheiden niets. Zij moeten het zelf met elkaar regelen na pensioendatum. Het scheelt dus een hoop gedoe voor gescheiden burgers. Maar het betekent wel meer werk en kosten voor pensioenfondsen.

Hou het nieuwe systeem zo simpel mogelijk
Conversie als standaard vinden wij een goede zaak, maar dan zonder de keuze voor verevening. De keuze tussen conversie en verevening is onnodig ingewikkeld. Het ministerie van SZW denkt dat verevening nodig is voor als iemand alimentatie verliest door overlijden van de ex-partner. Bij verevening hoort dan een bijzonder partnerpensioen. Maar dat lost het probleem onvoldoende op. Een bijzonder partnerpensioen is namelijk vaak veel lager dan de alimentatie. Zeker nu in het vervolg het bijzonder partnerpensioen veel lager wordt dan nu. Het wordt namelijk de helft van het tijdens de huwelijkse periode opgebouwde partnerpensioen. Bovendien wordt de kans dat iemand overlijdt in de alimentatieperiode een stuk kleiner doordat de maximale alimentatieduur van 12 naar 5 jaar gaat. Die kortere alimentatieperiode gaat naar verwachting per 1 januari 2020 in. Een alimentatieverzekering is volgens ons een goed alternatief.

Los alimentatie anders op
Sommige partijen stellen voor om verevening als keuze te vervangen door de keuze voor bijzonder partnerpensioen bij conversie. Het bijzonder partnerpensioen blijft dan buiten de conversie. Wij vinden dit echter een minder goede oplossing. Want er is alleen tijdens de alimentatieperiode dekking nodig. En een bijzonder partnerpensioen bij de conversie maakt de uitvoering complexer. Bovendien is het bijzonder partnerpensioen meestal niet hoog genoeg om het wegvallen van de alimentatie te compenseren. Een verzekering gedurende de alimentatieperiode sluit daarom veel beter aan bij de behoefte van de verdelingsgerechtigde.

Ook voor bijzondere situaties
Het ministerie van SZW meent dat conversie alleen kan als de scheiding in de basisregistratie personen staat. Dat is niet het geval bij een scheiding van tafel en bed en bij een scheiding in het buitenland. In die gevallen is verevening de standaard. Nadeel is dat de verdelingsgerechtigde dan levenslang afhankelijk blijft van de verdelingsplichtige. Wij denken dat in deze gevallen conversie wel kan.

Regel bijzonder partnerpensioen bij scheiding tafel en bed
Bij scheiding van tafel en bed wordt het vermogen verdeeld. Maar niet het bijzonder partnerpensioen. Want daar is pas recht op bij ontbinding na scheiding van tafel en bed. Wij stellen voor om te regelen dat je het vermogen volledig verdeelt bij scheiding van tafel en bed. Dat kan als geregeld is dat er op dat moment recht is op bijzonder partnerpensioen. Dan is conversie mogelijk. Dat is meer in het belang van partners.

Pensioenverdelingsplan
Uit de evaluatie van de huidige wettelijke regeling bleek dat de wet nu goed werkt als de ex-partners tijdens de scheiding een bewuste keuze maken over de verdeling van het pensioen. Maar daar wringt de schoen. Veel mensen weten namelijk niet dat afspraken gemaakt moeten worden over verdeling van het pensioen. Pensioen is een vermogensbestanddeel en moet dan ook worden verdeeld, net als de rest van het vermogen. Het maken van een bewuste keuze hierover wordt veel belangrijker, omdat het bij conversie om een definitieve verdeling gaat. De ex-partners hebben zes maanden om aan te geven als ze dat niet willen. Als de ex-partners tijdens de scheiding geen afspraken hebben gemaakt, moeten ze onder grote tijdsdruk weer aan tafel. Dat gaat veel ellende opleveren. Een wettelijk verplicht pensioenverdelingsplan garandeert dat de partners tijdens de scheiding een bewuste keuze maken over de verdeling van het pensioen. Hiervoor is een breed draagvlak. Dit idee wordt namelijk gesteund door de Pensioenfederatie, het Verbond van Verzekeraars, ABP, PFZW, PMT, PME, Bpf Bouw, MN, TKP en Unilever APF.

Voer geen keuzerecht klein bijzonder partnerpensioen in
De verdelingsgrens voor verevening is nu twee maal de afkoopgrens. Als het verevend pensioen onder de afkoopgrens ligt, wordt het niet verdeeld. In de nieuwe situatie wordt niet verdeeld als het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen onder de afkoopgrens ligt. De ex-partner krijgt dan een bijzonder partnerpensioen onder de afkoopgrens. De pensioenuitvoerder kan dat afkopen. De ex-partner krijgt het recht een klein bijzonder partnerpensioen uit te ruilen in ouderdomspensioen. Dat vinden wij geen goed idee. Dat levert immers niets op. Een klein ouderdomspensioen dat ontstaat door uitruil, zal ook worden afgekocht. Automatische waardeoverdracht naar de pensioenuitvoerder van de ex-partner is niet mogelijk. Dat zou ook complexiteit toevoegen.

Wat speelt er nog meer?
In de verschillende reacties op de internetconsultatie staan nog enkele suggesties. - Bied ongehuwd samenwonenden de mogelijkheid om te kiezen voor conversie. - Neem alle regels over pensioenverdeling op in één wet. - Laat de overheid een grote communicatiecampagne inzetten om de burgers te informeren over de nieuwe wet. - Kom met uniforme, eenvoudige rekenregels.

Per 2021 van start
Het ministerie van SZW gaat nu alle reacties in de internetconsultatie analyseren. Volgens planning wordt het wetsvoorstel medio 2019 bij de Tweede Kamer ingediend. De bedoeling is dat de nieuwe regels over scheiding 1 januari 2021 ingaan. Wat ons betreft is eenvoud heel belangrijk. Dat maakt een ingewikkelde keuze, op een emotioneel moment, het beste te doorgronden. En minder complexiteit maakt de uitvoering beheersbaarder en houdt de kostenstijging zo beperkt mogelijk.

Leo Blom,
juridisch beleidsadviseur