Juist mensen met laag inkomen kiezen voor eenmalige uitkering

golfende vrouwen

Het kabinet wil dat deelnemers een deel van hun pensioen als bedrag ineens op de pensioendatum kunnen opnemen. Deze extra flexibiliteit is inderdaad een prima idee. En hoe ga je dat in de praktijk dan handig doen? Bijvoorbeeld bij deeltijdpensioen? En hoe maken deelnemers de voor hen juiste keuze? In het buitenland kiezen mensen met een laag pensioen vaker voor een bedrag ineens dan mensen met een hoog pensioen. Zij hebben daar blijkbaar het meeste behoefte aan.

Pensioen je leven lang
In Nederland vinden we pensioen alleen pensioen als er een levenslange uitkering is. Ook na de keuze voor een bedrag ineens moet er voldoende levenslang pensioen overblijven. Daarom komt er een ondergrens. Die grens kan gelijk zijn aan de huidige afkoopgrens. Maar de grens zou ook bijvoorbeeld 2 keer de afkoopgrens kunnen zijn. Daaronder kan een deelnemer niet kiezen voor een éénmalige uitkering. De toets of het recht lager is dan de ondergrens, zou moeten plaatsvinden vóórdat de deelnemer keuzes maakt, zoals uitruil van ouderdomspensioen in partnerpensioen en andersom. De deelnemer kan straks een maximaal percentage van het pensioen ineens opnemen. Bijvoorbeeld zo’n 10%.

Vooral mensen met lage inkomens willen bedrag ineens
In het buitenland is al ervaring opgedaan met de keuze voor een bedrag ineens. Daar blijkt dat deelnemers met een laag pensioen of een slechte gezondheid eerder kiezen voor een éénmalige uitkering. Deelnemers met een hoog pensioen kiezen daarentegen vaak voor een levenslange uitkering. Dit kan te maken hebben met progressieve belastingtarieven. We zien berekenend keuzegedrag overigens nauwelijks bij de keuzemogelijkheid voor de huidige hoog/laag constructies. Daarbij is de maandelijkse uitkering eerst hoger en daarna lager.

Hou het simpel
Wanneer kan iemand die met deeltijdpensioen gaat, kiezen voor een bedrag ineens? Het ligt voor de hand dat het de ingangsdatum van het ouderdomspensioen is. En dat de keuze over het gehele pensioen is. Bij deeltijdpensioen komt dat neer op de datum van de eerste pensioenuitkering. Het alternatief is om op verschillende momenten telkens gedeeltelijk een bedrag ineens op te nemen. Maar dat maakt de uitvoering bijzonder complex. Dat is kostbaar, foutgevoelig en daarom niet wenselijk.

Effect op partner, dan toestemming nodig
Is bij een keuze voor een eenmalige uitkering toestemming van de partner nodig? Een vergelijking met een deelnemer die gebruik wil maken van vervroeging van de uitkering ligt voor de hand. Die deelnemer heeft dan wettelijk toestemming van de partner nodig, als door deze keuze de hoogte van het partnerpensioen wordt verlaagd. Er zijn pensioenregelingen waar het partnerpensioen los staat van het ouderdomspensioen. Dan is toestemming van de partner niet nodig.

Geen dubbele verhoging op de pensioendatum
De deelnemer die kiest voor een éénmalige uitkering, kan wat ons betreft niet ook nog kiezen voor een hoog/laag-constructie. De gevolgen van een gecombineerde keuze zijn namelijk niet helder in beeld te krijgen. De deelnemer kan daardoor heel moeilijk een afgewogen keuze maken. Dat wringt met de norm dat de pensioenuitvoerder inzicht geeft in de gevolgen van een keuze. Een dubbele keuze is ook complex in de uitvoering. Dat maakt het wederom duur. Wij denken dat het niet nodig is voor een keuze tussen twee constructies die in grote lijnen hetzelfde doen. Namelijk het pensioengeld naar voren halen in de tijd.

Voorkom verwarring in samenloop met communiceren in potjes
Minister Koolmees stelt ook voor om deelnemers inzicht te geven in wat hun deel van de pensioenpot is. De methode om dat deel te berekenen wordt waarschijnlijk eenvoudig. De buffer in het fonds wordt ook bij het persoonlijke pensioenpot opgeteld. Wil iemand 10% van zijn ouderdomspensioen als bedrag ineens? Dan rekent het fonds met een uitruilfactor. De buffer blijft in de collectieve pot. Dat is verwarrend voor de deelnemer. Die rekent op 10% van de persoonlijke pensioenpot die eerder was gecommuniceerd.

Eenmalig bedrag niet meer gekort na storting
Fondsen voeren een eventueel noodzakelijke korting door op een vooraf aangekondigde datum, bijvoorbeeld 1 juli van een bepaald jaar. Als iemand vóór die kortingsdatum met pensioen gaat en kiest voor een éénmalig bedrag dan kan hij voordeel hebben. Het pensioen is dan al uitgekeerd vóór de kortingsdatum. En wordt niet meer getroffen door de korting. Dat kan de keuze voor een bedrag ineens extra voordelig maken. Het effect daarvan op het fonds is naar verwachting niet heel groot. Dat komt omdat de uitkering ineens aan een maximum percentage gebonden is. Een fonds kan bovendien zelf voor meer evenwicht zorgen in rekenregels voor een éénmalige uitkering.

Stappen naar wetsvoorstel
Naar verwachting komt het kabinet binnenkort met een brief over de vormgeving van het voorstel. Daarna komt er mogelijk een internetconsultatie over het wetsvoorstel om een éénmalige uitkering op pensioendatum mogelijk te maken. De bedoeling lijkt in het 4e kwartaal van 2019 een wetsvoorstel in te dienen.

Half jaar van te voren informatie
Als het aan het kabinet ligt kunnen vanaf 1 juli 2020 de eerste deelnemers kiezen voor een bedrag ineens. De behandeling van het voorstel moet daarvoor begin 2020 zijn afgerond. Dan is het nog mogelijk deelnemers op tijd te informeren over deze keuze. Meestal is dat 6 maanden voor pensioendatum. In de communicatie bij de aanvraag voor de éénmalige uitkering moet duidelijk zijn dat de éénmalige uitkering nog kan wijzigen. Dit is ook het geval als het fonds moet korten of een toeslag verleent.

Waar droomt u van?
Het kabinet wil meer keuzevrijheid bieden en kiest voor een bedrag ineens als nieuwe mogelijkheid. Wat is uw gedroomde pensioenvernieuwing? Mail met Alie Leeuwestein.