Uitwerking pensioenakkoord vraagt om lef en creativiteit

ingang Ridderzaal Den Haag

Het kabinet maakte op Prinsjesdag geen nieuwe pensioenplannen bekend. Maar er gebeurt wel veel. Want deze maand startte de stuurgroep met de uitwerking van de afspraken in het pensioenakkoord. Het vraagt van de stuurgroep creativiteit om de gecombineerde afspraken in samenhang uit te werken. Bijvoorbeeld om de afgesproken pensioenambitie te halen met een fiscaal maximale premie en een kostendekkende premie. En om huidige rechten in het nieuwe systeem in te varen. Dat alles moet vrij snel klaar zijn. Want het kabinet wil begin 2021 de wetgeving indienen.

Koopkracht, fiscaal maximum & verdwijnen premiedemping
Volgens de Miljoenennota maakt het pensioenakkoord de Nederlandse pensioenen klaar voor de toekomst. In het Pensioenakkoord staan 3 afspraken die samen een spannende combinatie opleveren. Zoals dat het nieuwe pensioenstelsel eerder perspectief biedt op een koopkrachtig pensioen voor alle generaties. Dat betekent compensatie bij prijsstijgingen. Tegelijkertijd komt er een fiscaal maximale premie. En de mogelijkheid van premiedemping vervalt.

Nieuwe regels dwingen premie binnen nauwer kader
Deze 3 afspraken vragen in de praktijk om creatieve oplossingen vanuit de stuurgroep:

  • Er zijn pensioenfondsen die een premie hanteren die hoger is dan de nieuwe fiscale premiegrens. Die is namelijk gebaseerd op een gemiddelde op macroniveau. Moeten deze fondsen hun premie én hun opbouw verlagen? En zijn bufferopslagen, herstelbetalingen en indexatieopslagen in de premie nog mogelijk?
  • Premieregelingen gaan uit van progressieve, leeftijdsafhankelijke premies naar een vlakke, leeftijdsonafhankelijke premie. Dat heeft gevolgen voor de premielast. Die is afhankelijk van de leeftijdsopbouw van het deelnemerbestand. Heeft de werkgever veel oudere werknemers, dan gaat hij (veel) minder premie betalen dan nu. Heeft hij veel jongere werknemers, dan gaat hij (veel) meer premie betalen dan nu. Is er geen ruimte voor de benodigde premieverhoging? Dan moet de ambitie omlaag.
  • Pensioenfondsen die werken met een gedempte premie moeten overstappen op een zuiver kostendekkende premie zonder verplichte bufferopslagen. Dat betekent voor een groot aantal fondsen of de premie verhogen of de opbouw verlagen of een combinatie ervan. In de praktijk is er namelijk vaak geen ruimte voor premieverhoging. En als er wel financiële ruimte is, dan is er mogelijk ook nog fiscaal beperkte ruimte.

Door het samenspel van nieuwe regels ziet het ernaar uit dat veel fondsen over moeten naar een andere premie en/of een andere pensioenambitie. Wellicht is dit vanuit de stuurgroep creatief op te lossen.

Financiering transitie: is er geld en is het evenwichtig?
Er komt een nieuw contract. En iedereen gaat over op leeftijdsafhankelijke (degressieve) opbouw. Jongeren gaan meer en ouderen minder pensioen opbouwen dan in het huidige systeem. Dat betekent dat met name deelnemers van middelbare leeftijd een lager pensioenresultaat krijgen. Ze hebben in het verleden niet geprofiteerd van hogere opbouw, maar zij gaan naar de toekomst wel minder opbouwen naarmate ze ouder worden. Volgens het pensioenakkoord moeten deelnemers voldoende compensatie krijgen. Ook dit vraagt om creativiteit. Hoe kan compensatie worden gefinancierd? Dat kan uit extra premie of uit een buffer. Bij uitkeringsregelingen is er soms een buffer, meestal niet. En is een bepaalde groep compenseren wel evenwichtig? De buffer is immers ook te gebruiken om alle deelnemers te indexeren. Bij premieregelingen is er geen buffer. Meestal is er ook geen ruimte voor (tijdelijke) premieverhoging. Hoe financier je dan de compensatie?

Kun je oud en nieuw bij elkaar houden?
SER en kabinet willen bestaande aanspraken en rechten én nieuwe pensioenopbouw bij elkaar houden. Dat betekent collectief invaren van álle aanspraken en rechten in het nieuwe contract. Dus zonder de mogelijkheid om individueel bezwaar te maken. Is het kabinet daartoe bereid? En hoe zit het met fondsen die nu een buffer hebben? Moeten zij hun buffer in 10 jaar volledig uitdelen? Of mogen zij de buffer apart houden voor slechte tijden? Hier zit de oplossing naar onze mening in soepelheid. De oplossing voor fondsen die er financieel minder goed voor staan, hoeft niet het probleem van rijkere fondsen te zijn.

Creativiteit bij niet invaren
Het kabinet wil voorkomen dat bestaande en nieuwe pensioenen in aparte fondsen moeten worden ondergebracht. Daarvoor onderzoekt de stuurgroep een ‘ingroeivariant’. Daarin worden nieuwe pensioenen opgebouwd binnen de verbeterde premieregeling. De reeds opgebouwde pensioenen worden nog niet ingevaren naar dat nieuwe contract. Bij (geleidelijke) inkoop in de collectieve uitkeringsfase voeg je reeds opgebouwde pensioenen daarmee alsnog samen. Ook hier zit de mogelijke oplossing in creativiteit.

Inbreng van alle betrokken partijen
Het ministerie van SZW heeft een organisatiestructuur ingericht waarin sociale partners en kabinet samenwerken aan de uitwerking van het pensioenakkoord. Er is een bestuurlijk overleg, een stuurgroep en een voorbereidingsgroep. Daarnaast zijn er technische werkverbanden en klankbordgroepen. In dit artikel gingen we met name in op de taken van de stuurgroep. De stuurgroep moet namelijk besluiten over nieuwe contracten en de transitie bij de overstap naar degressieve opbouw. De pensioensector is daarbij aangehaakt als adviseur van de stuurgroep.

Ambitieuze planning
Minister Koolmees bevestigde op Prinsjesdag de ambitie van het kabinet om begin 2021 de wet- en regelgeving bij de Tweede Kamer in te dienen. Zodat het nieuwe wettelijke en fiscale kader per 2022 in werking kan treden. De stuurgroep wil de uitwerking van het pensioenakkoord in het voorjaar van 2020 hebben afgerond. De minister informeert daarna de Tweede Kamer over de resultaten van de stuurgroep. De Kamer houdt daar dan een debat over. Op het bordje van de stuurgroep liggen complexe vragen. Voor veel onderwerpen is met creativiteit en lef een oplossing te vinden. Maar de tijdsplanning is heel ambitieus.

Wilt u meer inzicht in de organisatiestructuur van de uitwerking van het pensioenakkoord? Wilt u meer inzicht in de overlegstructuur en de taken van de verschillende overleggen? Mail ons voor het overzicht.

Door: Leo Blom, juridisch beleidsadviseur