3 mogelijkheden om verlagingen te verzachten

3 personen overleg laptop

Pensioenverlagingen dreigen. Het kabinet gaat uit van beperkte verlaging vanwege spreiding. De Tweede Kamer maakt zich zorgen over de koopkrachtplaatjes. En vraagt om maatregelen. Premier Rutte vindt rekenen met verwacht rendement een slecht idee. Wat kan er wel? We vonden in het recente verleden 3 mogelijke verzachtende maatregelen. Kiest de toezichthouder of de minister hiervoor? Of moeten we nu door de zure appel heen bijten?

Kabinet gaat uit van spreiding verlaging
De koopkracht van gepensioneerden is niet alleen afhankelijk van pensioenfondsen. De AOW stijgt mee met de lonen. Dat is een plus. Voor pensioenfondsen rekende het kabinet op Prinsjesdag nog op beperkte verlagingen en verhogingen. Die zijn in de gemiddelde koopkrachtplaatjes verwerkt. Voor gepensioneerden die met een verlaging te maken krijgen, ontwikkelt de koopkracht zich minder goed dan gemiddeld. Het kabinet gaat uit van een verlaging die gespreid wordt over 10 jaar en in 2020 uitkomt op enkele tienden van procenten. Pensioenfondsen kunnen ook besluiten om de verlaging niet te spreiden. Dan heeft de verlaging een veel groter effect op de koopkracht van gepensioneerden.

Kamer wil geen ‘onnodige’ verlagingen
Maar klopt dit beeld? De raming van Prinsjesdag is namelijk gebaseerd op de cijfers van juni. Daarna is de rekenrente fors gedaald. Dat betekent naar verwachting veel grotere verlagingen. Daardoor kan de koopkracht van gepensioneerden dalen in 2020. De Tweede Kamer vroeg om ‘onnodige’ pensioenverlagingen te voorkomen. Minister Koolmees gaat met de sector overleggen over de extreem lage rente in relatie tot de dreigende verlagingen. De Kamer vroeg een oplossingsrichting vóór de begrotingsbehandeling van SZW. Dat is waarschijnlijk vóór eind november.

Rutte: rekenen met verwacht rendement slecht idee
Premier Rutte bevestigde tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen dat het kabinet er alles aan gaat doen om ‘onnodige’ verlagingen te voorkomen. Maar rekenen met verwacht rendement in plaats van de huidige rekenrente kan er volgens hem toe leiden dat jongeren niet meer willen meedoen met het pensioenstelsel. Dat is voor hem dus geen begaanbare weg. In het pensioenakkoord is trouwens afgesproken om de pensioenaanspraken te blijven waarderen op basis van de risicovrije marktrente.

Lange termijn: Onderzoek naar rente en kapitaaldekking
Op verzoek van de Tweede Kamer laat het kabinet door onafhankelijke experts onderzoek doen naar de gevolgen van een langdurig lage rente voor een kapitaalgedekt pensioenstelsel. De resultaten komen in de loop van 2020. Dat is van belang voor de inrichting van het nieuwe pensioenstelsel. We kunnen ons voorstellen dat het kabinet daar nu bij de discussie over verlagingen niet op vooruit loopt.

Oplossingen uit het verleden
Op verzoek van de Tweede Kamer zoekt minister Koolmees ruimte om ‘onnodige’ verlagingen te voorkomen. In het pensioenakkoord worden pensioenen verlaagd bij een dekkingsgraad lager dan 100%. Verlagen ligt dan ook niet voor de hand als de dekkingsgraad 100% of hoger is. Als dat voor de Kamer onvoldoende is, welke mogelijkheden zijn er dan nog meer?

1. De Nederlandsche Bank (DNB) kan een correctie op de rentetermijnstructuur per eind 2019 toepassen. DNB deed dat eind 2011 ook. Er was sprake van uitzonderlijke omstandigheden op de financiële markten. DNB erkent dat de huidige extreem lage rente deels is veroorzaakt door het rentebeleid van de Europese Centrale Bank. Maar DNB lijkt in 2019 tot nog toe niet bereid tot een versoepeling.
2. DNB kan toestaan dat pensioenfondsen de verlagingen beperken. DNB stond toe de verlagingen per 1 april 2013 te maximeren op 7%. Dit met oog op macro-economische effecten van grotere pensioenverlagingen.
3. Minister Koolmees kan verlenging van de hersteltermijnen toestaan. Dat kan indien er sprake is van een uitzonderlijke economische situatie waardoor een groot aantal pensioenfondsen niet kan voldoen aan de buffereisen (vereist eigen vermogen en minimaal vereist vermogen).

We zijn erg benieuwd met welke oplossingsrichting minister Koolmees bij de Kamer terugkomt. Hij liet vast als antwoord op Kamervragen weten dat pensioenfondsen langer de tijd krijgen om te voldoen aan het minimaal vereist eigen vermogen.

Of toch direct saneren?
Klaas Knot, president van DNB, erkent dat de lage rente voor een klein deel is toe te schrijven aan het ECB-beleid. Hij adviseert de Tweede Kamer om pensioenverlagingen niet langer uit te stellen. Dat zou namelijk ten koste gaan van jongeren, meent hij. Verlagen tot 100% maakt de pensioenfondsen volgens hem weer financieel gezond. Ook als de verlaging gespreid wordt doorgevoerd. Maar de aanhoudend lage rente kan ook leiden tot veel hogere premies en lagere opbouw. De Tweede Kamer staat voor een groot dilemma.

Door: Leo Blom, juridisch beleidsadviseur