In 3 stappen naar goede pensioenkeuzes bij scheiding

peinzende jonge vrouw

Het kabinet wil dat bij scheiding conversie de standaard wordt. De ex-partners krijgen elk een eigen recht. Maar de opzet ervan is nu te complex door uitzonderingen. Stap 1 is daarom wat ons betreft vereenvoudiging van de wet. Maar ook na vereenvoudiging kunnen scheidende partners pensioenkeuzes maken. Scheidingsprofessionals begeleiden de keuzes. De scheiding komt bij pensioenfondsen pas in beeld als die al definitief is. Stap 2 is daarom het borgen van de begeleiding van pensioenkeuzes via een pensioenplan. Stap 3 is dat pensioenfondsen inzicht bieden in de gevolgen van keuzes.

Stap1: vereenvoudiging
Bij conversie wordt het pensioen dat de deelnemer tijdens het huwelijk heeft opgebouwd 50/50 verdeeld tussen de deelnemer en de ex-partner. De ex-partner krijgt een eigen pensioenrecht. Maar de voorgestelde opzet kent veel uitzonderingen. Dat maakt de uitvoering van en communicatie over pensioen bij scheiding erg complex. We stellen daarom vereenvoudiging voor. Minder uitzonderingen. Het kabinet beantwoordde extra vragen van de Tweede Kamer hierover. Daaruit blijkt dat minder uitzonderingen er nog niet in zitten. Het kabinet hint op enkele openingen, maar dat is niet genoeg.

Vereenvoudiging: conversie ook bij scheiding van tafel en bed
Het is complex dat bij scheiding van tafel en bed een apart regime geldt. Na een melding door de partners vindt conversie plaats, maar het partnerpensioen blijft erbuiten. Dat wordt pas verdeeld bij de latere ontbinding van het huwelijk. Zonder melding vindt bij scheiding van tafel en bed verevening plaats. Altijd conversie toepassen is eenvoudiger. Dat kan als er een melding van de scheiding van tafel en bed komt vanuit de Basisregistratie Personen (BRP). De CDA-fractie vroeg wat er gebeurt als mensen de scheiding van tafel en bed niet melden. Dan kan de pensioenuitvoerder daar niet naar handelen, antwoordde Koolmees. Dat is een open deur. Hij wil onderzoeken of het mogelijk is de meldingscode in de BRP voor scheiding van tafel en bed te specificeren. Dat is een eerste stap. Een echte vereenvoudiging is nodig om het wetsvoorstel uitvoerbaar en uitlegbaar te maken. Dat kan door ook het partnerpensioen te converteren.

Vereenvoudiging: dezelfde regels voor alle samenlevingsvormen
In het voorstel kunnen ongehuwd samenwonenden niet kiezen voor conversie. Het is beter te begrijpen als de wettelijke verdeling voor alle samenlevingsvormen geldt. De CDA-fractie vroeg hier om. De regering reflecteert op een eventueel keuzerecht voor vrijwillige toepassing van de wet door ongehuwd samenwonenden. Het kabinet komt hierop terug in de reactie bij het advies van de Stichting van de Arbeid over een mogelijke uniformering van het partnerbegrip. Wij zien geen goede reden om ongehuwd samenwonenden de keuze voor conversie te onthouden.

Vereenvoudiging: een alimentatieverzekering
De ex-partner van de deelnemer mag het partnerpensioen buiten de conversie houden. Dit bijzonder partnerpensioen is bedoeld als vervanging van alimentatie bij overlijden. Dit is echter geen oplossing. Want het bijzonder partnerpensioen is vaak te laag om het verlies van alimentatie te compenseren. En het komt veelal pas op hoge leeftijd tot uitkering. Terwijl de maximale alimentatieduur 5 jaar is. Wij willen deze complexe uitzondering schrappen. Een goed alternatief is een alimentatieverzekering.

Stap 2: verplicht pensioenplan
Scheidende partners kunnen tijdens de scheiding afwijkende afspraken maken over de verdeling van het pensioen. Er kunnen redenen zijn om van conversie af te zien. Of om de voorhuwelijkse periode mee te nemen bij de verdeling. Het pensioenfonds kan hier niet bij begeleiden. Dat is een taak van scheidingsprofessionals. Een verplicht pensioenplan borgt dat pensioenverdeling ook echt aan bod komt. Maar minister Koolmees vindt dat te ver gaan. Hij verwacht dat scheidingsprofessionals op de hoogte zijn van keuzes die partners kunnen maken. En dat zij wijzen op de gevolgen. In de praktijk is dat echter vaak niet zo. Koolmees is aan zet om vanuit de wet te borgen dat pensioenverdeling ook echt aan bod komt bij de afspraken over scheiding.

Stap 3: inzicht met pensioenplanners
De minister regelt dat het pensioenfondsen op verzoek van een van de ex-partners een opgave van de berekening van de conversie verstrekt. Wij zien meer in pensioenplanners, ofwel automatische rekenhulpen. Die geven dan inzicht in de gevolgen van conversie. Maar ook in de gevolgen van afwijkende keuzes. Welk effect heeft het als het bijzonder partnerpensioen buiten de conversie blijft? Of als de voorhuwelijkse periode meetelt? De scheidingsprofessionals moeten de scheidende partners stimuleren om naar zo’n pensioenplanner te gaan. Als de gevolgen duidelijk zijn, kunnen partners goed onderbouwde keuzes maken. Het zou nog beter zijn als dergelijke tools beschikbaar komen in het pensioenregister. Dan krijgen partners voor ieder van hen een totaaloverzicht van de gevolgen van pensioenkeuzes bij de scheiding.

En inzicht met UPO
Voor scheidingen tot invoering van de nieuwe wet geldt verevening. Het recht blijft hierbij gekoppeld aan de deelnemer. Op het UPO kunnen de gevolgen van pensioenverevening staan. Dat gebeurt nu vaak niet. Deelnemers krijgen dan een te hoog pensioen voorgespiegeld en ex-partners een te laag pensioen. De regering wil de informatie in het pensioenregister verbeteren. De gevolgen van een scheiding moeten met bedragen inzichtelijk worden gemaakt. Bij verevening én bij conversie. Wij vinden dit een goede zaak. Het draagt bij aan een meer realistische verwachting over het pensioen. Er moet nog wel een inhaalslag worden gemaakt voor de vereveningen die nog niet zijn verwerkt. Dan kunnen ook op de UPO’s de juiste bedragen gezet worden.

Randvoorwaarde: inwerkingtreding uitstellen
Het kabinet heeft alle vragen van de Tweede Kamer beantwoord. Normaal gesproken vindt dan de plenaire behandeling van het wetsvoorstel plaats. Maar voorlopig vinden er alleen debatten over de strijd tegen het coronavirus plaats. Er wordt onderzocht wat er moet gebeuren met debatten over belangrijke wetgeving. Onduidelijk is wanneer het Wetsvoorstel pensioenverdeling bij scheiding aan de beurt is. Inwerkingtreding per 1 januari 2021 is echt niet meer realistisch. Nadat de wet- en regelgeving definitief is, hebben pensioenuitvoerders zeker een jaar nodig om deze ingrijpende wijziging goed voor te bereiden. Invoering wordt wat ons betreft 1 januari 2022 of later. Afhankelijk van hoe de discussie over vereenvoudiging verloopt.

Auteur: Leo Blom, juridisch beleidsadviseur