Extra waarborgen bij keuze bedrag ineens niet consistent

golfende vrouwen

Vanaf 2022 mag iemand die met pensioen gaat maximaal 10% van de waarde van het ouderdomspensioen als bedrag ineens opnemen. De Tweede Kamer stemt morgen. Op de valreep kwam daar een voorstel bij dat het mogelijk maakt om ook na pensioeningang een bedrag ineens op te nemen. Voor een bedrag ineens gelden strengere waarborgen dan voor andere keuzemogelijkheden. Dat is vreemd. Nieuw is dat het fonds voor alle keuzes cijfermatig inzicht moet geven in de gevolgen. Kortom veel eisen, maar er is nog maar weinig tijd om de keuzebegeleiding op te zetten.

Recht op bedrag ineens, maar binnen voorwaarden
Mensen die met pensioen gaan krijgen het wettelijk recht om bij pensioeningang een deel van het opgebouwde ouderdomspensioen ineens te ontvangen. Er ligt veel nadruk op het waarborgen dat er genoeg pensioen overblijft nadat een bedrag is opgenomen. Daarom mag iemand maximaal 10% van zijn pensioen in een keer opnemen. Het resterende, levenslange ouderdomspensioen moet daarbij hoger zijn dan de afkoopgrens. En je mag ook geen gebruik maken van de hoog-laagconstructie. Dan haal je volgens het kabinet te veel van het pensioen naar voren.

Raar dat strengere waarborgen gelden voor bedrag ineens
Dit is volgens ons geen consistente uitwerking van de beschermingsgedachte. Wij denken dat de combinatie bedrag ineens én een hoog-laagconstructie best verantwoord kan zijn. Zeker voor mensen met een hoger pensioen. Ook legt de wet aan andere keuzemogelijkheden minder voorwaarden op. Bijvoorbeeld als het pensioen ingaat vóór de AOW-leeftijd, kan de gepensioneerde het gemis van een AOW-uitkering met een hoog-laagconstructie compenseren. Het resterende, levenslange ouderdomspensioen kan dan wel onder de afkoopgrens uitkomen. Wij begrijpen niet waarom strengere waarborgen gelden bij het opnemen van een bedrag ineens. Die kan niet samengaan met een hoog-laagconstructie. Daardoor is of AOW-overbrugging onmogelijk of het opnemen van een eenmalig bedrag.

Nieuw: cijfermatig inzicht in gevolgen alle keuzes
Het pensioenfonds informeert (gewezen) deelnemers voorafgaand aan de pensioeningang over het opgebouwde pensioen en over de keuzemogelijkheden daarbij. Daar komt informatie over het bedrag ineens bij. Nieuw is dat de (gewezen) deelnemer kan verzoeken om informatie over de gevolgen als hij gebruik maakt van één of meer keuzemogelijkheden. Dus niet alleen bij bedrag ineens, ook bij vervroegen, uitstellen, hoog-laag en uitruilen van ouderdoms- of partnerpensioen. Het gaat om cijfermatig inzicht in de gevolgen van een keuze. Dat is volgens ons logisch. Want je hebt die informatie nodig om een weloverwogen keuze te kunnen maken. Maar we wijzen er wel op dat een pensioenplanner dit inzicht al biedt bij die andere keuzemogelijkheden. En dit inzicht op papier heel moeilijk is te geven. Dus is het goed om eerst de pensioenplanner te raadplegen.

Specifieke informatie bij opname bedrag ineens
De informatie over de gevolgen van het opnemen van een bedrag ineens omvat:

  • De hoogte van het bedrag ineens en de hoogte van het maandelijkse ouderdomspensioen; en
  • de hoogte van het maandelijkse ouderdomspensioen zonder de keuze om een bedrag ineens op te nemen.

Zo kan de (gewezen) deelnemer een goede vergelijking maken. Ook hier is het wenselijk eerst de pensioenplanner te raadplegen. Het vraagt echter tijd om dit in pensioenplanners te verwerken.

Gedeelde verantwoordelijkheid
Het pensioenfonds moet erop wijzen dat een keuze gevolgen kan hebben voor de verschuldigde belasting en premies en het recht op inkomensafhankelijke regelingen. Deze zorgplicht vinden wij een goede zaak. Dat kan helpen om teleurstellingen te voorkomen. Vooral bij mensen met een lager pensioen. Zo kan het opnemen van een bedrag ineens leiden tot het vervallen van een toeslag in het jaar van de afkoop. En een hoger pensioen als gevolg van uitruil kan leiden tot inhouding van meer belasting. Het fonds verwijst naar de websites van Belastingdienst, SVB en gemeenten voor meer informatie. Een deel van de zorgplicht moet dan ook door die instanties worden ingevuld. Bijvoorbeeld door op hun websites rekenvoorbeelden op te nemen.

Aandacht voor de toekomst: premieregelingen
Een deel van de waarde van het opgebouwde ouderdomspensioen kan opgenomen worden. Zo staat het in het wetsvoorstel. Het is daarmee opgeschreven zoals het bij uitkeringsregelingen gaat. Terwijl we in de toekomst onder het nieuwe stelsel alleen premieregelingen kennen. Dan heeft de (gewezen) deelnemer geen opgebouwd ouderdomspensioen. Maar een pensioenvermogen dat bedoeld is voor zowel ouderdomspensioen als nabestaandenpensioen. Het meest logisch is om maximaal 10% van het pensioenvermogen op te mogen nemen. Maar zo staat het er niet. Bij premieregelingen ziet de 10% op het kapitaal dat is opgebouwd voor ouderdomspensioen. Dat wordt lastig. Want het fonds kan alleen cijfermatig adequaat informeren over de (indicatieve) gevolgen op het pensioeninkomen van opname van een bedrag ineens als het weet welke keuze de (gewezen) deelnemer maakt bij pensioeningang. Wil hij alleen ouderdomspensioen? Of wil hij zowel ouderdomspensioen als nabestaandenpensioen?

Weinig voorbereidingstijd
Hoe fondsen gaan informeren over de gevolgen van keuzes staat in concept lagere regelgeving. Daarover hield het kabinet onlangs een internetconsultatie. In onze reactie vragen we aandacht voor premieregelingen. De mensen die vanaf 1 januari 2022 met pensioen gaan, krijgen het recht om een bedrag ineens op te nemen. Er is echter weinig tijd om de implementatie goed voor te bereiden. Want de meeste fondsen starten met de keuzebegeleiding zo’n 6 maanden voor de pensioendatum.

Fiscale problemen oplossen bij de fiscus
De Tweede Kamer stemt 10 november over het wetsvoorstel dat het opnemen van een bedrag ineens regelt. Minister Koolmees beloofde hiervoor nog een nota van wijziging die het mogelijk maakt om ook na pensioeningang een bedrag ineens op te nemen. Als in het jaar waarin de AOW ingaat ook het pensioen ingaat, is het fiscaal gunstiger het bedrag ineens op te nemen in januari volgend op het jaar waarin de AOW-uitkering wordt ontvangen. Maar het maakt het ook heel complex voor de uitvoering. Wij denken dat het beter is om voor de belasting van een bedrag ineens een uitzondering bij de fiscus te regelen. We houden u op de hoogte.

Door Leo Blom, juridisch beleidsadviseur