Regeling voor als hele bestuur functie niet kan vervullen

gesprek tussen roodharige man en vrouw met krullen

Door de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen geldt een aantal zaken binnenkort ook voor pensioenfondsen die al voor een NV en BV gelden. De belangrijkste is de ontstentenis- en beletregeling. Pensioenfondsen moeten iets regelen voor als er (tijdelijk) geen bestuur of raad van toezicht is. Fondsen mogen iets regelen voor als individuele leden van het bestuur of de raad van toezicht hun functie (tijdelijk) niet kunnen vervullen. Besturen mogen ook regelen hoe het fonds omgaat met de situatie dat een bestuurder of lid van de raad van toezicht een belang heeft dat tegenstrijdig is met het belang van het pensioenfonds. Het zijn puntjes op de i, want voor pensioenfondsen is al veel geregeld om de kwaliteit van bestuur en toezicht te borgen.

3 statutenwijzigingen door nieuwe wet
Pensioenfondsen kunnen de 3 zaken regelen in de eerstvolgende statutenwijziging. De Eerste Kamer ging op 10 november akkoord met het wetsvoorstel. Maar het is nog niet besloten wanneer de wet in werking treedt. Let wel: de regels over de raad van toezicht raken de fondsen met een visitatiecommissie niet.

Doel: continuïteit van bestuur en toezicht waarborgen
Een ontstentenis- en beletregeling voorkomt dat het bestuur of de raad van toezicht niet meer functioneert als bestuurders of toezichthouders uitvallen. Van ontstentenis is sprake als iemand de functie niet meer vervult. En belet is als iemand tijdelijk zijn functie niet kan of mag uitoefenen. Dat is actueel geworden door de uitbraak van COVID-19. In de statuten staat meestal dat een vacature zo spoedig mogelijk vervult wordt. Dat betekent dat er dus al een ontstentenisregeling is. Maar wat doe je als een bestuurder tijdelijk uitvalt? Een klein bestuur is dan veel kwetsbaarder dan een groot bestuur. Er moeten genoeg bestuurders zijn om rechtsgeldige besluiten te kunnen nemen. Een werkwijze in de statuten voor als iemand tijdelijk uitvalt, is dus aan te raden.

Wat doe je als het hele bestuur of toezicht uitvalt?
In de statuten moet een regeling komen voor als het hele bestuur of de hele raad van toezicht uitvalt. Structureel of tijdelijk. Dat lijkt theoretisch, maar dat is het niet voor het bestuur. Want een raad van toezicht kan alle bestuurders schorsen of ontslaan wegens disfunctioneren. In de statuten moet staan hoe in dat geval de continuïteit van bestuur wordt gewaarborgd. Blijft het bestuur tijdelijk aan? Of komt er een tijdelijk bestuur? Of wordt de raad van toezicht tijdelijk met het bestuur belast? Duidelijk is dat er geen eenvoudige oplossingen zijn. Het wegvallen van de hele raad van toezicht lijkt meer theoretisch. Maar ook daarover moet dus iets in de statuten komen te staan.

Stichtingen hebben vaak geen waarborgen bij tegenstrijdig belang
De wet regelt nu dat bestuurders en leden van de raad van toezicht van een stichting niet deelnemen aan de beraadslaging en de besluitvorming als ze een tegenstrijdig belang hebben. Dat is omdat bij een stichting het risico groter is dat het bestuur eigen belangen voor laat gaan boven de belangen van de stichting. Er zijn namelijk geen leden aan wie het bestuur verantwoording aflegt. Het kabinet versterkt daarom het bestuur en toezicht van stichtingen met een regeling voor tegenstrijdig belang. Dat is op zich een goede zaak.

Waarborgen pensioenfondsen kunnen in de statuten komen
Besturen van pensioenfondsen leggen al wel verantwoording af. Namelijk aan het verantwoordings- of het belanghebbendenorgaan. En er zijn meer waarborgen tegen persoonlijke bevoordeling en belangenverstrengeling. Zo staat in de Code Pensioenfondsen dat beleidsbepalers tegenstrijdige belangen melden. En dat zij elke schijn van persoonlijke bevoor¬deling of belangenverstrengeling vermijden. En zich daarop laten toetsen. Bij pensioenfondsen zijn er daardoor voldoende waarborgen bij tegenstrijdige belangen. We vinden het wel wenselijk om in de statuten de mogelijke gevolgen van een tegenstrijdig belang voor het besluitvormingsproces te benoemen.

Wat gaat er bij pensioenfondsen mis zonder deze nieuwe wet?
De vraag is waar dit alles toe leidt voor pensioenfondsen. Lost een verplichte ontstentenis- en beletregeling problemen op die zich in de praktijk niet voordoen? Het is te begrijpen dat de SGP vroeg wat er mis gaat als dit wetsvoorstel niet doorgaat. De regering is van mening dat de nieuwe regels wel toegevoegde waarde hebben. Wij vinden dat dit voor pensioenfondsen minder op gaat. Daar gelden namelijk al veel regels om de kwaliteit van bestuur en toezicht te borgen. Het is afwachten wanneer de wet in werking treedt. Dan is er tijd genoeg om eventuele aanpassingen in de statuten te overwegen.

Auteur: Leo Blom, juridisch beleidsadviseur