Van verkiezingen naar nieuw pensioenstelsel

rood potlood stembiljet

De verkiezingen zijn achter de rug. De formatie kan beginnen. Pensioen is daarbij één van de vele thema’s. Over het nieuwe pensioenstelsel zijn al afspraken gemaakt. De uitwerking is in volle gang. En er blijft een ruime meerderheid die het pensioenakkoord steunt. Maar welke extra wensen brengen politieke partijen mogelijk in? We staan stil bij enkele opvallende onderwerpen uit de verkiezingsprogramma’s. Krijgen we een flexibele AOW-leeftijd? Gaat de maximale grens voor pensioenopbouw omlaag? En wat gebeurt er in de formatie met de aanbevelingen voor de arbeidsmarkt van de Commissie Borstlap?

Nog steeds veel steun voor het pensioenakkoord
Toen het pensioenakkoord werd gesloten, kreeg het steun van de coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie én van GroenLinks en PvdA. De voorlopige uitslag geeft het volgende beeld.

  • De coalitiepartijen hadden samen 75 zetels en komen nu op 78 zetels.
  • GroenLinks en PvdA hadden samen 23 zetels en komen nu op 17 zetels.
  • SP, PVV, FvD en PvdD zijn tegen het pensioenakkoord. Zij hadden samen 40 zetels en komen nu weer op 40 zetels.

Met 95 in plaats van 98 zetels blijft er nog steeds een ruime meerderheid voor het pensioenakkoord.

Maar discussie over de uitwerking
De steun voor het pensioenakkoord sluit natuurlijk niet uit dat partijen bij de uitwerking ervan verschillende wensen kunnen hebben. Zo wil het CDA dat deelnemers en gepensioneerden zelf de keuze moeten maken om over te stappen. Ook in verschillende reacties in de internetconsultatie staat dat punt. Dat vinden wij geen goed idee. Niet voor niets is in de uitwerking van het pensioenakkoord juist afgesproken dat collectief invaren de standaard wordt. Het CDA wil ook een recht op deeltijdpensioen invoeren. Dat lijkt ons prima. Veel pensioenregelingen kennen dat al. Het maakt geleidelijk stoppen met werken mogelijk. Dat kan vooral aantrekkelijk zijn voor mensen met een zwaar beroep.

Flexibele AOW-leeftijd?
Al jaren willen politieke partijen een flexibele AOW. Dat was bedoeld om eerder stoppen te faciliteren. Het kabinet wilde daar telkens niet aan. Maar nu lijkt het een thema te worden bij de formatie. Een aantal partijen wil een flexibele AOW-leeftijd. Maar sommige partijen willen dat alleen bij langer doorwerken. Zo wil de VVD het mogelijk maken dat de AOW twee jaar later begint met een hogere uitkering. Het is dus afwachten welke afspraak partijen hierover in de formatie maken.

Verlaging maximum pensioenopbouw?
Er zijn ook enkele partijen die willen sleutelen aan de maximale pensioenopbouw. Er geldt een maximum loon voor fiscaal gefaciliteerde pensioenopbouw. Dit jaar is dat € 112.189,-. VVD en D66 willen de verplichte pensioenopbouw beperken tot een salaris van maximaal € 60.000,-. Daarboven is tot € 112.189,- fiscaal gefaciliteerde vrijwillige opbouw mogelijk. ChristenUnie en SGP willen het fiscaal maximaal pensioengevend loon verlagen naar € 60.000,- respectievelijk € 80.000,-. Daarboven is slechts nettopensioen mogelijk. Wij vinden dit geen goede voorstellen. Dit leidt tot ontoereikende pensioenen en extra complexiteit in de uitvoering. Er lijkt geen meerderheid voor deze voorstellen.

Arbeidsongeschiktheidsverzekering ook voor zelfstandigen verplicht
De Commissie Borstlap deed aanbevelingen om de arbeidsmarkt te hervormen. Het kabinet besloot eind vorig jaar dat deze aanbevelingen bij de kabinetsformatie terug komen. De commissie vindt de tweedeling tussen werknemers mét en zelfstandigen zónder inkomensbescherming een maatschappelijk probleem. De commissie wil daarom een verplichte verzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen. Dat is afgesproken in het pensioenakkoord en staat ook in verschillende verkiezingsprogramma’s. De Stichting van de Arbeid kwam met een voorstel. Naar verwachting informeert minister Koolmees de Tweede Kamer binnenkort over de uitwerking.

Pensioen voor zelfstandigen blijft vrijwillig
De Commissie Borstlap adviseert ook uniforme voorwaarden voor pensioen voor werknemers en zelfstandigen. Doel is een toereikend pensioen voor alle werkenden. Met welke voorstellen komen partijen? VVD en CDA willen vrijwillige pensioenopbouw stimuleren. PvdA, GroenLinks en SP willen verplichte pensioenopbouw voor iedereen. Opdrachtgevers van zelfstandigen betalen daaraan mee. Op basis van de uitslag van de verkiezingen verwachten wij dat pensioenopbouw voor zelfstandigen vrijwillig blijft.

Geen experiment met automatische deelname pensioen zelfstandigen
De Wet toekomst pensioenen maakt experimenten mogelijk met vrijwillige aansluiting van zelfstandigen bij de pensioenregeling in de sector waar zij werken. Volgens de opzet van de wet komen er dus geen experimenten met opt out. Opt out betekent automatische deelname met de keuze om niet mee te doen. Jammer, want opt out is veel effectiever om het aantal zelfstandigen dat pensioen opbouwt te verhogen. Ook in het pensioenakkoord staat dat die opt out wordt meegenomen. Zelfstandigen kunnen natuurlijk ook sparen in de derde of vierde pijler. Maar weinig zelfstandigen kiezen daar voor.

De hamvraag: Is de wet op tijd af?
Het is onzeker of de Wet toekomst pensioenen op 1 januari 2022 in werking treedt. Het is immers een complex wetsvoorstel met grote maatschappelijke impact. En in de reacties op de consultatie over de Wet toekomst pensioenen is veel kritiek geleverd. Ook is er weinig tijd voor debat. We hopen dat het lukt. Dan moet er wel snel een nieuw kabinet zijn dat de Wet toekomst pensioenen op tijd door de Tweede en Eerste Kamer kan loodsen. Volgens planning gaat het wetsvoorstel begin september naar de Tweede Kamer. Het helpt enorm als het kabinet direct ook de volledige lagere regelgeving in concept openbaar maakt. Het wordt een spannend jaar.

Auteur: Leo Blom, juridisch beleidsadviseur